دژنراسیون ماکولای وابسته به سن (AMD) یک بیماری شبکیه است که در اثر آسیب به بخشی از شبکیه به نام ماکولا ایجاد میشود. این بیماری باعث از دست رفتن بینایی مرکزی میشود، اما دید جانبی را تحت تأثیر قرار نمیدهد. AMD بسیار شایع است و یکی از دلایل اصلی کاهش بینایی در افراد ۵۰ سال و بالاتر به شمار میرود.
انواع دژنراسیون ماکولای وابسته به سن
نوع خشک
این شکل از AMD بسیار شایع است و حدود ۸۰ درصد از افراد مبتلا به آن را شامل میشود. در نوع خشک، بخشهایی از ماکولا با افزایش سن نازکتر میشوند و رسوبات ریزی به نام دروزن در آن جمع میشود. افراد مبتلا ممکن است دچار دروزن، ناهنجاریهای رنگدانهای یا آتروفی جغرافیایی (ناحیهای از کاهش سلول در شبکیه) شوند که میتواند به از دست رفتن بینایی مرکزی منجر شود.
نوع مرطوب
این شکل کمتر شایع اما بسیار جدیتر است. در AMD مرطوب، رگهای خونی غیرطبیعی جدید در زیر شبکیه رشد میکنند که ممکن است نشت خون یا مایعات داشته باشند و باعث ایجاد زخم در ماکولا شوند. سرعت کاهش بینایی در این نوع بسیار بیشتر از نوع خشک است.
بسیاری از افراد تا زمانی که بینایی آنها بسیار تار نشود، متوجه AMD نمیشوند. به همین دلیل معاینات منظم چشمپزشکی اهمیت دارد، زیرا میتواند نشانههای اولیه بیماری را پیش از بروز مشکلات بینایی تشخیص دهد.
چه کسانی در معرض خطر AMD هستند؟
احتمال ابتلا به AMD در شرایط زیر بیشتر است:
- رژیم غذایی سرشار از چربی اشباعشده (مانند گوشت، کره و پنیر)
- اضافه وزن
- استعمال دخانیات
- فشار خون بالا
- سابقه خانوادگی AMD
- سن بالای ۵۰ سال
بیماری قلبی و کلسترول بالا نیز از عوامل خطر محسوب میشوند. همچنین افراد سفیدپوست در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به AMD قرار دارند.
تشخیص دژنراسیون ماکولای وابسته به سن
در معاینه چشم، چشمپزشک ممکن است از شما بخواهد به شبکه آمسلر نگاه کنید تا نقاط تار، کج یا خالی در میدان دید شما مشخص شود. قطرههای گشادکننده مردمک برای بررسی دقیقتر شبکیه و ماکولا استفاده میشوند.
تصویربرداری توموگرافی انسجام نوری (OCT) روش دیگری برای مشاهده دقیق شبکیه است. این دستگاه با اسکن شبکیه تصاویر بسیار دقیقی از آن ارائه میدهد. آنژیوگرافی فلورسئین نیز برای بررسی عروق خونی شبکیه انجام میشود؛ در این روش رنگ زردی به نام فلورسئین به رگ تزریق میشود و با دوربین مخصوص از مسیر آن در عروق شبکیه عکسبرداری میشود. تصویربرداری توموگرافی انسجام نوری با آنژیوگرافی (OCTA) روش مشابه دیگری است که بدون نیاز به تزریق رنگ انجام میشود.
درمان دژنراسیون ماکولای وابسته به سن
درمان نوع خشک
در حال حاضر تنها AMD خشک همراه با آتروفی جغرافیایی قابل درمان است. تزریق دارو به داخل چشم ممکن است سرعت پیشرفت آتروفی جغرافیایی را کاهش دهد. برای دروزن درمان خاصی وجود ندارد، اما افراد دارای دروزن زیاد یا کاهش بینایی شدید ممکن است از ترکیب مشخصی از مکملهای تغذیهای بهره ببرند. مطالعه AREDS نشان داد که مصرف روزانه این ویتامینها و مواد معدنی میتواند پیشرفت AMD خشک را در برخی افراد کند کند:
- ویتامین C (۵۰۰ میلیگرم)
- ویتامین E (۴۰۰ واحد بینالمللی)
- لوتئین (۱۰ میلیگرم)
- زآگزانتین (۲ میلیگرم)
- روی (۸۰ میلیگرم)
- مس (۲ میلیگرم)
چشمپزشک تعیین میکند که آیا این مکملها برای شما مناسب هستند یا خیر. توجه داشته باشید که بتاکاروتن برای افراد سیگاری توصیه نمیشود، زیرا خطر سرطان ریه را افزایش میدهد.
درمان نوع مرطوب
برای درمان AMD مرطوب از داروهای ضد VEGF استفاده میشود که نشت رگهای خونی غیرطبیعی در شبکیه را کاهش میدهند. این دارو از طریق سوزن بسیار نازکی به داخل چشم تزریق میشود. همچنین جراحی لیزر برای درمان برخی انواع AMD مرطوب به کار میرود که با تابش نور لیزر بر رگهای غیرطبیعی، تعداد آنها و میزان نشت را کاهش میدهد.
تغذیه مناسب برای سلامت چشم
سبزیجات برگسبز تیره، میوهها و سبزیجات زردرنگ، ماهی و رژیم غذایی متعادل و غنی از مواد مغذی برای افراد مبتلا به AMD مفید شناخته شده است.
استفاده حداکثری از بینایی باقیمانده
افراد مبتلا به AMD میتوانند با ابزارهای ویژه کمکبینایی از دید باقیمانده خود بیشترین بهره را ببرند. این ابزارها شامل انواع ذرهبین، رایانههای دستی و وسایل الکترونیکی هستند. همچنین میتوان با کمک متخصص توانبخشی بینایی، استفاده از دید جانبی را برای انجام کارهای روزمره یاد گرفت. هدف از این اقدامات، یادگیری روشهای جدید برای حفظ استقلال تا حد امکان است.
آزمایش روزانه بینایی با شبکه آمسلر
AMD باعث تغییر تدریجی بینایی میشود که ممکن است بلافاصله متوجه آن نشوید. تشخیص زودهنگام این تغییرات میتواند به کاهش یا توقف کاهش بیشتر بینایی کمک کند. استفاده روزانه از شبکه آمسلر برای پایش بینایی توصیه میشود:
- شبکه را در جایی قرار دهید که هر روز ببینید، مانند در یخچال یا آینه حمام
- در نور مناسب و فاصله ۳۰ تا ۳۸ سانتیمتری به شبکه نگاه کنید (در صورت نیاز از عینک مطالعه استفاده کنید)
- یک چشم را بپوشانید و به نقطه مرکزی شبکه خیره شوید؛ بررسی کنید که آیا خطوط کج یا موجدار به نظر میرسند
- همین کار را با چشم دیگر تکرار کنید
در صورت مشاهده هرگونه خط موجدار، تار یا تاریک، فوراً با چشمپزشک خود تماس بگیرید.