آمبلیوپی یا تنبلی چشم وضعیتی است که در آن بینایی یک یا هر دو چشم در دوران کودکی به درستی رشد نمیکند، زیرا مغز کودک یاد گرفته است یکی از چشمها را نادیده بگیرد. این مشکل در نوزادان و کودکان خردسال شایع است، اما تغییرات بینایی ناشی از آن میتواند تا آخر عمر باقی بماند. بینایی کودک در چند سال اول زندگی رشد میکند و تشخیص و درمان زودهنگام آمبلیوپی ضروری است؛ در غیر این صورت کودک بینایی طبیعی و سالمی نخواهد داشت.
علل تنبلی چشم
آمبلیوپی میتواند در پی سایر مشکلات چشم و بینایی ایجاد شود.
استرابیسم (انحراف چشم)
در این حالت چشمها در دو جهت مختلف قرار میگیرند؛ یک چشم ممکن است مستقیم نگاه کند در حالی که چشم دیگر به سمت داخل، خارج، بالا یا پایین منحرف میشود. برای جلوگیری از دیدن تصاویر دوگانه، مغز کودک ممکن است نادیده گرفتن چشم غیرمستقیم را یاد بگیرد.
عیوب انکساری
نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم از انواع عیوب انکساری هستند. اگر کودک در یک چشم عیب انکساری شدیدتری داشته باشد، مغز ممکن است آن چشم را خاموش کند و بینایی در آن چشم به درستی رشد نکند. تشخیص این وضعیت دشوار است زیرا دید کودک هنگام استفاده از هر دو چشم طبیعی به نظر میرسد.
کدورت در بخشهای شفاف چشم
برخی کودکان با آبمروارید متولد میشوند که در آن عدسی شفاف چشم کدر شده است. این وضعیت میتواند از رشد صحیح بینایی در آن چشم جلوگیری کند.
افتادگی پلک
پتوز یا افتادگی پلک میتواند دید چشم در حال رشد کودک را مسدود کرده و به آمبلیوپی منجر شود.
تشخیص تنبلی چشم
ممکن است کودک از بهتر بودن بینایی یک چشم خود آگاه نباشد و شما نیز متوجه آن نشوید، مگر اینکه کودک دچار استرابیسم یا مشکل چشمی دیگری باشد که قابل مشاهده است. چشمپزشکان آمبلیوپی را با بررسی تفاوت بینایی بین دو چشم تشخیص میدهند. برای بررسی بینایی نوزادان و کودکان خردسال، چشمپزشک ممکن است یکی از چشمهای کودک را بپوشاند و نحوه دنبال کردن یک جسم متحرک را مشاهده کند. همچنین پزشک واکنش کودک را در هنگام پوشاندن یک چشم بررسی میکند. چشمپزشک یک معاینه کامل چشم پزشکی انجام میدهد تا سایر مشکلات چشمی مؤثر بر بینایی را بررسی کند.
چه زمانی بینایی کودک باید آزمایش شود؟
همه کودکان باید در معاینات معمول پزشکی، بینایی خود را توسط پزشک اطفال یا پزشک خانواده چک کنند. بسیاری از کودکان همچنین بینایی خود را در مدرسه معاینه میکنند. در صورت نگرانی پزشک، مدرسه یا خانواده درباره بینایی کودک، او باید برای آزمایشهای بیشتر به چشمپزشک مراجعه کند.
درمان تنبلی چشم
آمبلیوپی معمولاً با واداشتن کودک به استفاده از چشم ضعیفتر اصلاح میشود. این کار اغلب با بستن چشم قویتر کودک با استفاده از پچ انجام میشود. روش دیگر تار کردن بینایی چشم قویتر با استفاده از قطره چشم است. همچنین ممکن است کودک از عینکی با لنزی استفاده کند که دید آن چشم را تار میکند. بهبود بینایی در چشم ضعیفتر معمولاً چندین ماه طول میکشد. پس از بهبود بینایی، کودک ممکن است برای چند سال نیاز به استفاده از پچ چشم به صورت پارهوقت داشته باشد. تمام ویزیتهای برنامهریزیشده با چشمپزشک را جدی بگیرید.
انتخاب و استفاده از پچ چشم
پچ چشم باید راحت باشد اما محکم در جای خود بماند و اجازه نگاه کردن از اطراف را ندهد. بیشتر داروخانهها انواع و اندازههای مختلف پچ چشم دارند. پچهای تزئینی نیز به صورت آنلاین در دسترس هستند. از پچهای سیاه چشم با کش یا بند استفاده نکنید، زیرا کودک به راحتی میتواند آنها را بردارد یا از اطرافشان نگاه کند. برای استفاده، پچ را مستقیماً روی پوست اطراف چشم کودک بچسبانید. اگر کودک عینک میزند، پچهایی طراحی شدهاند که به لنز متصل میشوند. اگر کودک به پچ زدن عادت ندارد، بهتر است پچ مستقیماً دور چشم قویتر و زیر عینک بسته شود.
جلوگیری از برداشتن پچ توسط کودک
کودکان دوست ندارند چشم قویترشان پوشانده یا تار شود، اما شما باید به کودک کمک کنید آنچه به نفعش است انجام دهد. سعی کنید حواس کودک را پرت کنید یا او را به کاری مشغول کنید. همچنین میتوانید برای پوشیدن پچ به کودک جایزه دهید. ممکن است مدتی طول بکشد تا کودک به پچ زدن عادت کند. تقویت چشم ضعیفتر تنها راه توسعه بینایی سالم و طبیعی است. اگر کودک همچنان پچ را برمیدارد، به عنوان آخرین راهکار میتوانید دستهایش را با دستکش یا جوراب بپوشانید.
آموزش به کودک درباره پچ چشم
والدین باید اهمیت درمان را برای داشتن بینایی خوب توضیح دهند و به کودک اطمینان دهند که بسیاری از کودکان به همین دلیل از پچ چشم استفاده میکنند. میتوانید از کودک خردسال بخواهید پچ زدن را روی یک عروسک تمرین کند یا اجازه دهید پچ خود را تزئین کند. درمان آمبلیوپی را برای معلم کودک توضیح دهید و از او بخواهید از کودک به خاطر همکاری تعریف کند.
نکات قابل توجه در درمان با پچ:
- در موارد بسیار نادر، استفاده بیش از حد از پچ یا قطرههای تارکننده ممکن است بینایی چشم قویتر را تحت تأثیر قرار دهد. ویزیتهای کودک با چشمپزشک را پیگیری کنید.
- پوست اطراف پچ چشم کودک ممکن است تحریک شود. اندازه یا نوع متفاوتی از پچ را امتحان کنید و هر روز پچ را در زاویه متفاوتی قرار دهید.
- کودک ممکن است در ابتدا هنگام پچ زدن ناهماهنگ باشد. هنگام بالا رفتن از پله یا فعالیت بدنی مراقب کودک باشید.
جراحی برای اصلاح علل تنبلی چشم
در برخی موارد، چشمپزشک برای اصلاح مشکلات چشمی ایجادکننده آمبلیوپی جراحی را توصیه میکند. پس از جراحی، کودک ممکن است تا بهبود بینایی همچنان نیاز به پچ زدن داشته باشد. پیشگیری از کاهش بینایی ناشی از آمبلیوپی امکانپذیر است. برای بهترین نتیجه، آمبلیوپی باید قبل از ۷ یا ۸ سالگی درمان شود.
درمان تنبلی چشم با فناوری جدید
یک روش جدید برای درمان آمبلیوپی از هدست واقعیت مجازی برای کمک به بهبود بینایی کودکان ۴ تا ۷ سال استفاده میکند. کودک با پوشیدن هدست فیلم تماشا میکند که به او در استفاده از چشم ضعیفتر کمک میکند. برای اطلاعات بیشتر از چشمپزشک کودک خود بپرسید.
درمان آمبلیوپی برای بینایی مادامالعمر بهتر
هنگامی که کودک دچار آمبلیوپی است، تقویت بینایی در چشم ضعیف اهمیت دارد. حتی اگر مشکلات چشمی ایجادکننده آمبلیوپی با عینک یا جراحی اصلاح شوند، خود آمبلیوپی باید درمان شود. در غیر این صورت، کودک ممکن است تا آخر عمر مشکلات بینایی داشته باشد.