آناتومی چشم: ساختار، اجزای چشم و نحوه دید

برای شناخت بیماری‌ها و مشکلات چشمی ابتدا باید با ساختار پایه‌ای چشم آشنا شد. در این مقاله از بخش بیرونی چشم شروع می‌کنیم و از جلو به سمت عقب پیش می‌رویم.

بخش خارج از کره چشم

چشم درون حفره استخوانی محافظی به نام اربیت (حدقه) قرار دارد. شش عضله خارج چشمی درون اربیت به کره چشم متصل هستند که چشم را بالا و پایین، چپ و راست حرکت می‌دهند و می‌چرخانند. این عضلات به بخش سفید رنگ چشم یعنی صلبیه متصل می‌شوند. صلبیه لایه محکمی از بافت است که تقریباً تمام سطح کره چشم را پوشانده است.

سطح چشم

سطح چشم و سطح داخلی پلک‌ها با غشای شفافی به نام ملتحمه پوشیده شده است. اشک چشم را مرطوب نگه می‌دارد و از سه لایه تشکیل شده که مجموعاً لایه اشکی نامیده می‌شوند. لایه موسینی توسط ملتحمه ساخته می‌شود. بخش آبکی اشک توسط غده اشکی تولید می‌شود که در زیر لبه خارجی ابرو (دور از بینی) درون اربیت قرار دارد. غده میبومین روغن مورد نیاز بخش دیگری از لایه اشکی را می‌سازد. اشک از طریق مجرای اشکی از چشم تخلیه می‌شود.

بخش جلویی چشم

نور از طریق قرنیه، بخش جلویی شفاف و گنبدی‌شکل چشم، وارد و متمرکز می‌شود. پشت قرنیه فضایی پر از مایع به نام اتاق قدامی قرار دارد. مایع درون آن زلالیه نامیده می‌شود. چشم همواره زلالیه تولید می‌کند و برای حفظ فشار ثابت چشم، زلالیه از ناحیه‌ای به نام زاویه تخلیه نیز خارج می‌شود.

پشت اتاق قدامی عنبیه (بخش رنگی چشم) و سوراخ تیره وسط آن یعنی مردمک قرار دارد. عضلات عنبیه مردمک را گشاد یا تنگ می‌کنند تا میزان نور رسیده به پشت چشم کنترل شود.

درست پشت مردمک عدسی قرار گرفته است. عدسی نور را به سمت پشت چشم متمرکز می‌کند و با تغییر شکل خود به چشم در تمرکز بر اشیای نزدیک کمک می‌کند. رشته‌های ریزی به نام زونول به کپسول نگه‌دارنده عدسی متصل هستند و آن را از دیواره چشم آویخته‌اند. کپسول عدسی دور عدسی را احاطه کرده و هنگام جراحی آب مروارید در جای خود باقی می‌ماند؛ برخی از لنزهای داخل چشمی جایگزین درون همین کپسول کار گذاشته می‌شوند.

قرنیه و عدسی هر دو نقش مهمی در دید شفاف دارند: ۷۰ درصد قدرت تمرکز چشم مربوط به قرنیه و ۳۰ درصد مربوط به عدسی است.

بخش پشتی چشم

حفره زجاجیه میان عدسی و پشت چشم قرار دارد و مادی ژله‌مانند به نام زجاجیه آن را پر کرده است. نوری که توسط قرنیه و عدسی متمرکز شده از زجاجیه عبور می‌کند و به شبکیه می‌رسد؛ شبکیه بافت حساس به نوری است که سطح پشت چشم را پوشانده است.

ناحیه بسیار کوچک و تخصصیِ شبکیه به نام لکه زرد (ماکولا) مسئول دید مرکزی و دقیق است. بخش دیگر شبکیه یعنی شبکیه محیطی، دید جانبی را فراهم می‌کند.

شبکیه دارای سلول‌های ویژه‌ای به نام فتورسپتور است که نور را به انرژی قابل انتقال به مغز تبدیل می‌کند. دو نوع فتورسپتور وجود دارد: استوانه‌ها و مخروط‌ها. استوانه‌ها سیاه و سفید را تشخیص می‌دهند و دید در شب را ممکن می‌سازند. مخروط‌ها رنگ و دید مرکزی (جزئیات) را تأمین می‌کنند.

شبکیه نور را به صورت پیام‌های الکتریکی از طریق عصب بینایی به مغز می‌فرستد. عصب بینایی از میلیون‌ها رشته عصبی تشکیل شده که این پیام‌ها را به قشر بینایی در مغز، یعنی بخش مسئول بینایی، منتقل می‌کند.