شریانها و وریدها خون را در سراسر بدن از جمله چشمها حمل میکنند. شبکیه چشم یک شریان و یک ورید اصلی دارد. هنگامی که شاخههای ورید شبکیه مسدود میشوند، این وضعیت انسداد شاخه ورید شبکیه (BRVO) نامیده میشود. در این حالت خون و مایع از ورید مسدودشده به درون شبکیه نشت میکند. تجمع این مایع در لکه زرد (ماکولا) میتواند باعث تورم آن و در نتیجه تأثیر بر دید مرکزی شود. در صورت تداوم انسداد و عدم گردش خون، سلولهای عصبی چشم ممکن است از بین بروند و افت بیشتر بینایی رخ دهد.
علائم انسداد شاخه ورید شبکیه
شایعترین نشانه این بیماری کاهش یا تارشدن دید در بخشی از میدان بینایی است. این علامت ممکن است ناگهانی ظاهر شود یا طی چند ساعت تا چند روز بدتر شود. در برخی موارد فرد بهیکباره تمام بینایی خود را از دست میدهد. همچنین ممکن است مگسپران (floaters) به صورت لکهها، خطوط یا اشکال مارپیچ تیره در میدان دید مشاهده شوند که در اثر نشت خون از رگهای شبکیه به درون زجاجیه ایجاد میشوند.
علل و عوامل خطر
در بسیاری از موارد علت دقیق انسداد شاخه ورید شبکیه ناشناخته است. گاهی اوقات بیماریهایی که باعث ضخیم و سختشدن دیواره سرخرگها میشوند، میتوانند منجر به این انسداد شوند؛ سرخرگهای سختشده ممکن است از روی ورید عبور کرده و به آن فشار بیاورند.
انسداد شاخه ورید شبکیه معمولاً در افراد ۵۰ سال و بالاتر رخ میدهد. عوامل زیر خطر ابتلا را افزایش میدهند:
- فشار خون بالا
- دیابت
- آب سیاه (گلوکوم)
- تصلب شرایین (آترواسکلروز)
برای کاهش خطر ابتلا به BRVO، این اقدامات توصیه میشود: رژیم غذایی کمچرب، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب و پرهیز از مصرف دخانیات.
تشخیص انسداد شاخه ورید شبکیه
متخصص چشم با استفاده از قطره مردمک را گشاد کرده و شبکیه را معاینه میکند. سپس اسکنی از شبکیه به نام توموگرافی همدوسی نوری (OCT) انجام میدهد تا میزان تورم و تأثیر آن بر بینایی بررسی شود. آزمایش دیگری به نام آنژیوگرافی فلورسئین ممکن است انجام گیرد؛ در این روش رنگ زردی به名叫 فلورسئین به درون ورید (معمولاً در بازو) تزریق میشود. این رنگ در رگهای خونی حرکت میکند و دوربین مخصوصی هنگام عبور رنگ از رگها از شبکیه عکس میگیرد تا انسداد احتمالی مشخص شود. همچنین ممکن است سطح قند خون و کلسترول فرد اندازهگیری شود. افراد زیر ۴۰ سال مبتلا به BRVO ممکن است از نظر اختلال لختهشدن یا غلیظشدن خون آزمایش شوند.
درمان انسداد شاخه ورید شبکیه
در BRVO ممکن است بینایی به دلیل تورم ماکولا بدتر شود. هدف اصلی درمان کاهش تورم شبکیه است. در بیشتر موارد از دارو یا لیزر برای کاهش مایع و ورم استفاده میشود.
تزریق داروهای ضد-VEGF به درون چشم به کاهش تورم ماکولا کمک میکند. از آنجا که پس از ازبینرفتن اثر دارو ورم بازمیگردد، این تزریقها باید به طور منظم تکرار شوند تا نتیجه حفظ شود. گزینه دیگر جراحی لیزر کانونی (focal laser) است که در آن لیزر نقاط ریزی را در اطراف ماکولا ایجاد میکند تا نشت مایع از رگها متوقف شود.
بیشتر افراد بهبود نسبی بینایی را تجربه میکنند، اما برخی هیچ بهبودی ندارند. با این حال، خشکنگهداشتن شبکیه از مایع در این گروه ممکن است از افت بیشتر بینایی در آینده جلوگیری کند. برای افرادی که به داروهای ضد-VEGF پاسخ نمیدهند، تزریق یا ایمپلنت استروئیدی گزینه دیگری است. ایمپلنت استروئیدی میتواند دید نزدیک به یکسوم افراد مبتلا به BRVO را بهبود بخشد.