شریانها و وریدها خون را در سراسر بدن از جمله چشمها حمل میکنند. شبکیه چشم یک شریان اصلی و یک ورید اصلی دارد. هنگامی که شاخههای ورید شبکیه مسدود شوند، این عارضه انسداد شاخه ورید شبکیه (BRVO) نامیده میشود. در این حالت خون و مایع از ورید مسدودشده به درون شبکیه نشت میکند. تجمع مایع میتواند باعث تورم لکه زرد (ماکولا) شود و دید مرکزی را تحت تأثیر قرار دهد. در صورت تداوم انسداد و عدم گردش خون، سلولهای عصبی چشم ممکن است از بین بروند و کاهش بینایی تشدید شود.
علائم انسداد شاخه ورید شبکیه
رایجترین نشانه BRVO کاهش بینایی یا تاری دید در بخشی از میدان دید است. این مشکل میتواند ناگهانی ظاهر شود یا طی چند ساعت تا چند روز بدتر گردد. در برخی موارد فرد ممکن است بهطور ناگهانی تمام بینایی خود را از دست بدهد.
ممکن است مگسپران (floaters) در دید ظاهر شوند که به صورت لکهها، خطوط یا خطهای مارپیچ تیره دیده میشوند. این سایهها ناشی از نشت لختههای ریز خون به درون زجاجیه از رگهای شبکیه هستند.
علل و عوامل خطر
در بسیاری از موارد پزشکان علت دقیق انسداد در BRVO را نمیدانند. گاهی این وضعیت زمانی رخ میدهد که بیماری باعث ضخیمتر و سفتتر شدن دیواره سرخرگها شود. این سرخرگها ممکن است از روی یک ورید عبور کرده و به آن فشار وارد کنند.
انسداد شاخه ورید شبکیه معمولاً در افراد ۵۰ ساله و مسنتر دیده میشود. خطر ابتلا در افراد مبتلا به مشکلات زیر بیشتر است:
- فشار خون بالا
- دیابت
- آبسیاه (گلوکوم)
- تصلب شرایین (آترواسکلروز)
برای کاهش خطر BRVO توصیه میشود:
- رژیم غذایی کمچرب
- ورزش منظم
- حفظ وزن ایدهآل
- عدم استعمال دخانیات
تشخیص
متخصص چشم با گشاد کردن مردمک با قطره چشمی، شبکیه را معاینه میکند. همچنین از اسکن شبکیه به نام توموگرافی انسجام نوری (OCT) برای بررسی تورم مؤثر بر بینایی استفاده میشود.
ممکن است آزمایشی به نام آنژیوگرافی فلورسئین انجام شود. در این روش رنگ زردی به نام فلورسئین به درون ورید (معمولاً در بازو) تزریق میشود. رنگ درون رگهای خونی حرکت میکند و دوربین مخصوصی هنگام عبور رنگ از رگها از شبکیه عکس میگیرد. این آزمایش نشان میدهد که آیا رگ خونی شبکیه مسدود شده است یا خیر.
علاوه بر این قند خون و سطح کلسترول نیز ممکن است بررسی شوند. افراد زیر ۴۰ سال مبتلا به BRVO ممکن است از نظر مشکلات انعقادی یا غلیظ شدن خون آزمایش شوند.
درمان BRVO
در انسداد شاخه ورید شبکیه، بینایی ممکن است به دلیل تورم ماکولا بدتر شود. هدف اصلی درمان کاهش تورم شبکیه است. در بیشتر موارد دارو یا لیزر به کاهش مایع و تورم کمک میکنند.
تزریق دارو به درون چشم میتواند تورم ماکولا را کاهش دهد. این داروها از گروه «ضد VEGF» هستند. از آنجا که تورم شبکیه پس از از بین رفتن اثر دارو بازمیگردد، تزریق باید بهطور منظم انجام شود تا اثر آن پایدار بماند.
متخصص چشم ممکن است از نوعی لیزر به نام لیزر کانونی استفاده کند. در این روش لیزر نقاط ریز و سوختگیمانندی در اطراف ماکولا ایجاد میکند تا از نشت مایع از رگها جلوگیری شود.
اگرچه بیشتر افراد بهبودی نسبی در بینایی را تجربه میکنند، برخی هیچ بهبودی نخواهند داشت. با این حال خشک نگه داشتن شبکیه از تورم در افرادی که بهبود ندارند ممکن است به جلوگیری از کاهش بینایی در آینده کمک کند.
برای افرادی که به درمان ضد VEGF پاسخ نمیدهند، تزریق یا ایمپلنت استروئیدی گزینه دیگری است. ایمپلنت استروئیدی میتواند بینایی را در نزدیک به یکسوم افراد مبتلا به BRVO بهبود بخشد.