شریانها و وریدها خون را در سراسر بدن از جمله چشمها حمل میکنند. شبکیه چشم یک شریان اصلی و یک ورید اصلی دارد. وقتی شاخههای ورید شبکیه مسدود میشوند، این وضعیت انسداد شاخهای ورید شبکیه (BRVO) نامیده میشود.
در این حالت، خون و مایع از ورید مسدودشده به درون شبکیه نشت میکند. تجمع این مایع در لکه زرد (ماکولا) میتواند دید مرکزی را تحت تأثیر قرار دهد. در صورت تداوم فقدان گردش خون، سلولهای عصبی چشم ممکن است از بین بروند و کاهش بیشتر بینایی رخ دهد.
نشانههای انسداد شاخهای ورید شبکیه
شایعترین نشانه BRVO کاهش یا تاری دید در بخشی از میدان بینایی است که ممکن است ناگهانی ظاهر شود یا طی چند ساعت تا چند روز بدتر گردد. در برخی موارد، فرد بهیکباره تمام بینایی خود را در آن ناحیه از دست میدهد.
همچنین ممکن است مگسپران (floaters) مشاهده شود که بهصورت لکهها، خطوط یا اشکال مارپیچ تیره در میدان دید ظاهر میگردد. این سایهها ناشی از نشت تودههای ریز خون از رگهای شبکیه به درون زجاجیه هستند.
چه کسانی در معرض خطر هستند؟
BRVO معمولاً در افراد ۵۰ سال و مسنتر رخ میدهد. عوامل زیر خطر ابتلا را افزایش میدهند:
- فشار خون بالا
- دیابت
- آبسیاه (گلوکوم)
- سختشدن دیواره شریانها (آترواسکلروز)
برای کاهش خطر BRVO، رعایت رژیم غذایی کمچرب، ورزش منظم، حفظ وزن مناسب و پرهیز از سیگار توصیه میشود.
تشخیص چطور انجام میشود؟
متخصص چشم با قطرههای چشمی مردمک را گشاد (دیلاته) کرده و شبکیه را معاینه میکند. همچنین برای بررسی تورم شبکیه که بر بینایی اثر میگذارد، اسکنی به نام توموگرافی همدوسی نوری (OCT) انجام میدهد.
در برخی موارد از آزمایش آنژیوگرافی فلورسئین استفاده میشود. در این روش، رنگ زردی به نام فلورسئین به درون ورید (معمولاً در بازو) تزریق میشود. همزمان که رنگ در رگها حرکت میکند، دوربین مخصوص از شبکیه عکس میگیرد تا انسداد عروق مشخص شود. همچنین ممکن است سطح قند خون و کلسترول فرد اندازهگیری شود. افراد زیر ۴۰ سال مبتلا به BRVO معمولاً از نظر مشکلات انعقادی یا غلیظشدن خون بررسی میشوند.
گزینههای درمانی
هدف اصلی درمان، کاهش تورم شبکیه است. در بیشتر موارد، دارو یا لیزر به کاهش مایع و ورم کمک میکنند.
تزریق داروهای ضد-VEGF به داخل چشم یکی از روشهای رایج برای کاهش تورم ماکولا است. از آنجا که ورم پس از از بین رفتن اثر دارو بازمیگردد، این تزریقها باید بهطور منظم تکرار شوند.
روش دیگر، جراحی لیزری از نوع فوتال لیزر (focal laser) است. در این روش، لیزر نقاط ریزی را در اطراف ماکولا ایجاد میکند تا نشت مایع از رگها متوقف شود.
بیشتر بیماران بهبود نسبی بینایی را تجربه میکنند، اما در برخی هیچ بهبودی حاصل نمیشود. با این حال، خشک نگهداشتن شبکیه از مایع در این افراد ممکن است از کاهش بیشتر بینایی در آینده جلوگیری کند.
برای کسانی که به درمان anti-VEGF پاسخ نمیدهند، تزریق استروئید یا کارگذاری ایمپلنت استروئیدی گزینه دیگری است. ایمپلنت استروئیدی میتواند بینایی را در حدود یکسوم افراد مبتلا به BRVO بهبود بخشد.