رگها و سیاهرگها خون را در سراسر بدن از جمله چشمها حمل میکنند. شبکیه چشم یک سرخرگ اصلی و یک سیاهرگ اصلی دارد. هنگامی که سیاهرگ اصلی شبکیه مسدود شود، به آن انسداد ورید مرکزی شبکیه یا CRVO میگویند.
در این شرایط، خون و مایع به درون شبکیه نشت میکند. لکه زرد (ماکولا) ممکن است در اثر این مایع متورم شود و دید مرکزی را تحت تأثیر قرار دهد. با گذشت زمان و در نبود جریان خون، سلولهای عصبی چشم ممکن است از بین بروند و افت بیشتر بینایی رخ دهد.
علائم انسداد ورید مرکزی شبکیه
شایعترین نشانه CRVO کاهش بینایی یا تاری دید در بخشی یا تمام یک چشم است. این حالت ممکن است ناگهانی رخ دهد یا طی چند ساعت تا چند روز بدتر شود. در برخی موارد، فرد بهیکباره تمام بینایی خود را از دست میدهد.
ممکن است مگسپران (floaters) در دید ظاهر شوند؛ لکههای تیره، خطوط یا اشکال مارپیچ که در میدان دید حرکت میکنند. این سایهها ناشی از لختههای ریزی از خون هستند که از عروق شبکیه به درون زجاجیه نشت کردهاند.
در موارد شدیدتر CRVO، فرد ممکن است در چشم مبتلا احساس درد و فشار داشته باشد.
علت بروز انسداد ورید مرکزی شبکیه
CRVO زمانی رخ میدهد که یک لخته خون جریان عبوری از سیاهرگ اصلی شبکیه را مسدود کند. شرایطی مانند فشار خون بالا یا دیابت میتوانند دیواره سرخرگها را باریکتر کنند و زمینهساز CRVO شوند. این تغییرات همچنین باعث سفتشدن دیواره سرخرگها میشود که میتواند سیاهرگ اصلی را تحت فشار قرار دهد و به انسداد بینجامد.
چه کسانی در معرض خطر هستند؟
CRVO معمولاً در افراد ۵۰ سال و بالاتر رخ میدهد. عوامل زیر خطر ابتلا را افزایش میدهند:
- فشار خون بالا
- دیابت
- آبسیاه (گلوکوم)
- سفتشدن سرخرگها (آرتریواسکلروز)
برای کاهش خطر CRVO، این توصیهها مفید هستند:
- رژیم غذایی کمچرب
- ورزش منظم
- حفظ وزن ایدهآل
- عدم استعمال دخانیات
روشهای تشخیص
متخصص چشم با استفاده از قطرههای چشمی مردمک را گشاد میکند و شبکیه را معاینه مینماید. همچنین اسکنی به نام OCT از شبکیه گرفته میشود تا تورم شبکیه که باعث کاهش دید میشود، بررسی گردد.
ممکن است آزمایش آنژیوگرافی فلورسئین یا آنژیوگرافی OCT انجام شود. در آنژیوگرافی فلورسئین، رنگ زردی به نام فلورسئین به درون سیاهرگ (معمولاً در بازو) تزریق میشود. رنگ درون عروق خونی حرکت میکند و یک دوربین مخصوص در این مسیر از شبکیه عکس میگیرد. این آزمایش نشان میدهد که آیا سیاهرگ شبکیه مسدود شده است. آنژیوگرافی OCT نیز عروق خونی را بدون نیاز به تزریق رنگ بررسی میکند.
افراد زیر ۴۰ سال که دچار CRVO میشوند، ممکن است از نظر مشکلات انعقادی یا غلیظشدن خون آزمایش شوند.
گزینههای درمانی
هدف اصلی درمان، حفظ ثبات بینایی است. این کار معمولاً با بستن عروق خونی نشتی در شبکیه انجام میشود تا از تورم بیشتر لکه زرد جلوگیری کند.
متخصص چشم ممکن است CRVO را با روشهای زیر درمان کند:
- تزریق دارو به درون چشم به نام «تزریق ضد-VEGF» که به کاهش تورم ماکولا کمک میکند
- تزریق داروی کورتیکواستروئید به درون چشم برای کاهش تورم
- فوتوکواگولاسیون پانرتینال (PRP): در موارد بسیار شدید که عروق غیرطبیعی جدید در چشم رشد کردهاند، ممکن است جراحی لیزری انجام شود. در این روش با لیزر نقاط ریزی در نواحی شبکیه سوزانده میشود تا احتمال خونریزی داخلی چشم کاهش یابد و فشار چشم بیش از حد بالا نرود.
معمولاً چند ماه پس از درمان طول میکشد تا بهبود بینایی محسوس شود. هرچند بسیاری از افراد تا حدی بهبود مییابند، برخی هیچ بهبودی نخواهند داشت. میزان بهبود بینایی به شدت CRVO بستگی دارد.