گلوکوم یکی از دلایل اصلی نابینایی در افراد بالای ۶۰ سال است، اما با تشخیص و درمان به موقع میتوان از بسیاری از موارد نابینایی پیشگیری کرد. گلوکوم زاویه بسته مزمن نوعی از این بیماری است که به تدریج و بدون علامت ایجاد میشود و بیمار تا مراحل پیشرفته از آن بیخبر میماند.
گلوکوم زاویه بسته چیست و چه تفاوتی با نوع مزمن دارد؟
در گلوکوم زاویه بسته، عنبیه راه خروج مایع درون چشم را مسدود میکند. اگر این انسداد ناگهانی رخ دهد، حمله حاد گلوکوم زاویه بسته ایجاد میشود که یک اورژانس واقعی چشمی است و بیمار باید فوراً به چشمپزشک مراجعه کند. علائم حمله حاد شامل تاری ناگهانی دید، درد شدید چشم، سردرد، حالت تهوع، استفراغ و دیدن هالههای رنگینکمانی دور نورهاست.
در مقابل، گلوکوم زاویه بسته مزمن به آهستگی پیشرفت میکند. بسیاری از افراد مبتلا در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارند و تا زمانی که آسیب جدی ایجاد نشود یا دچار حمله حاد نشوند، از بیماری خود آگاه نمیشوند.
علل ابتلا به گلوکوم زاویه بسته مزمن
پزشکان علت دقیق این بیماری را نمیدانند و معتقدند عوامل متعددی در ایجاد آن نقش دارند. از جمله این عوامل میتوان به عدسی بزرگتر از حد طبیعی (که مانع جریان طبیعی مایع درون چشم از طریق مردمک میشود)، عنبیه ضخیمتر از معمول، و عنبیه دارای چینخوردگی در کناره که راه خروج مایع را مسدود میکند (معروف به «عنبیه فلات») اشاره کرد.
یک یا چند مورد از این عوامل میتوانند به تدریج زاویه تخلیه مایع چشم را ببندند و به افزایش فشار داخل چشم منجر شوند.
چه کسانی در معرض خطر هستند؟
برخی افراد نسبت به دیگران خطر بالاتری برای ابتلا به گلوکوم زاویه بسته دارند. این افراد کسانی هستند که سابقه خانوادگی گلوکوم زاویه بسته دارند، چشم غیرعادی کوچک یا عدسی بزرگ دارند، از تبار آسیایی یا اسکیمو هستند، دوربین هستند، بالای ۵۰ سال سن دارند یا زن هستند.
هرچه فرد عوامل خطر بیشتری داشته باشد، احتمال ابتلا به گلوکوم زاویه بسته در او بیشتر است. بهتر است در این باره با چشمپزشک خود صحبت کنید.
تشخیص گلوکوم زاویه بسته مزمن
تنها راه مطمئن برای تشخیص گلوکوم زاویه بسته مزمن، معاینه کامل چشم است. غربالگری ساده گلوکوم که فقط فشار چشم را اندازه میگیرد، برای تشخیص این بیماری کافی نیست.
در ارزیابی گلوکوم، چشمپزشک فشار چشم را اندازه میگیرد، ضخامت قرنیه را بررسی میکند (پاکیمتری)، زاویه تخلیه مایع چشم را بازرسی میکند (گونیوسکوپی)، عصب بینایی را از نظر آسیب معاینه میکند، دید محیطی (کناری) را آزمایش میکند و از عصب بینایی عکس یا اندازهگیری رایانهای تهیه میکند.
روشهای درمان گلوکوم زاویه بسته مزمن
آسیب ناشی از گلوکوم دائمی و غیرقابل برگشت است، اما دارو و جراحی میتوانند از پیشرفت بیشتر آسیب جلوگیری کنند. درمان گلوکوم زاویه بسته مزمن تقریباً همیشه به لیزر یا جراحی برای باز کردن زاویه مسدود شده نیاز دارد. در بیشتر افراد، استفاده از قطرههای چشمی نیز برای کنترل فشار چشم ضروری است.
دارودرمانی
قطرههای چشمی که روزانه استفاده میشوند به کاهش فشار چشم کمک میکنند. برخی از این قطرهها با کاهش تولید مایع درون چشم و برخی دیگر با بهبود جریان خروج مایع از زاویه تخلیه، فشار چشم را پایین میآورند. این داروها ممکن است عوارض جانبی داشته باشند یا با سایر داروها تداخل کنند. هرگز بدون مشورت با چشمپزشک داروهای گلوکوم خود را تغییر ندهید یا قطع نکنید.
جراحی لیزر
دو نوع اصلی جراحی لیزر برای درمان گلوکوم زاویه بسته مزمن وجود دارد: ایریدوتومی که در آن چشمپزشک با لیزر سوراخ ریزی در عنبیه ایجاد میکند تا مایع به سمت زاویه تخلیه جریان یابد، و ایریدوپلاستی که در آن چشمپزشک با لیزر عنبیه را جمع میکند تا از زاویه تخلیه دور شود.
جراحی اتاق عمل
برخی جراحیهای گلوکوم در اتاق عمل انجام میشوند. این روشها یا زاویه مسدود شده را باز میکنند یا کانال خروجی جدیدی برای مایع درون چشم ایجاد میکنند. از جمله این روشها میتوان به جراحی آب مروارید (در صورتی که عدسی بزرگ باعث فشار به عنبیه شده باشد)، سینکیالیز (جداسازی چسبندگی عنبیه از زاویه تخلیه)، ترابکولکتومی (ایجاد دریچه کوچک در صلبیه) و کاشت لولههای تخلیه اشاره کرد.
نقش بیمار در درمان گلوکوم
درمان موفق گلوکوم نیازمند همکاری بیمار و پزشک است. چشمپزشک درمان را تجویز میکند و این وظیفه بیمار است که دستورات پزشک را دقیقاً دنبال کند. معمولاً بیمار باید هر سه تا شش ماه یکبار به چشمپزشک مراجعه کند، اگرچه این فاصله بسته به شرایط درمان ممکن است تغییر کند.
گلوکوم دزد خاموش بینایی نامیده میشود، زیرا در مراحل اولیه معمولاً هیچ علامتی ندارد. در واقع نیمی از افراد مبتلا به گلوکوم از بیماری خود بیخبرند. معاینات منظم چشم به چشمپزشک کمک میکند این بیماری را پیش از کاهش بینایی تشخیص دهد.