کولوبوما یک نقص مادرزادی است که در آن بافت طبیعی چشم یا اطراف آن هنگام تولد وجود ندارد. این وضعیت در صورت عدم بسته شدن یک شکاف کوچک در چشم جنین طی هفته هفتم بارداری ایجاد میشود.
کولوبوما چیست و چه انواعی دارد؟
در سه ماه اول بارداری، چشم جنین رشد سریعی دارد. به طور طبیعی یک شکاف کوچک در پایین چشم جنین وجود دارد که پیش از هفته هفتم بارداری بسته میشود. اگر این شکاف بسته نشود، نوزاد با نقص مادرزادی چشم به نام کولوبوما متولد میشود.
کولوبوما میتواند یک یا هر دو چشم را درگیر کند. اگر هر دو چشم مبتلا شوند، ممکن است به یک شکل یا به شکل متفاوت تحت تأثیر قرار گیرند. انواع کولوبوما بر اساس بخش درگیر چشم عبارتند از:
- کولوبومای عدسی: بخشی از عدسی چشم وجود ندارد.
- کولوبومای عصب بینایی: عصب بینایی توخالی میشود و دید کاهش مییابد.
- کولوبومای عنبیه: بخشی از عنبیه وجود ندارد و مردمک ظاهری شبیه سوراخ کلید یا چشم گربه پیدا میکند.
- کولوبومای کوریورتینال: بخشی از شبکیه چشم وجود ندارد.
کولوبوما میتواند پلک را نیز درگیر کند، اما این نوع به دلیل نقص مادرزادی از نوع دیگر ایجاد میشود.
علائم کولوبوما
نشانههای کولوبوما به محل بروز آن بستگی دارد. کولوبومای عنبیه به دلیل ظاهر مردمک (شبیه سوراخ کلید یا چشم گربه) به وضوح قابل مشاهده است. کولوبومای پلک نیز به صورت یک شکاف یا نقص در پلک دیده میشود.
افرادی که کولوبوما در بخش جلویی چشم دارند ممکن است دچار مشکلات بینایی شوند و باید در دوران نوزادی معاینه شوند. دیگر انواع کولوبوما نیز بسته به اندازه و محل خود میتوانند باعث کاهش بینایی شوند.
کودکی که کولوبومای پشت چشم دارد ممکن است دید کاهشیافتهای داشته باشد. کودکانی که بخشی از شبکیه را ندارند دچار «نقص میدان بینایی» میشوند، به این معنی که ناحیه خاصی از دید مانند دید کناری یا پیرامونی فوقانی تحت تأثیر قرار میگیرد. این کاهش بینایی ممکن است در بدو تولد قابل تشخیص نباشد. گاهی کودکان مبتلا به کولوبوما نسبت به نور حساسیت بیشتری دارند.
چه کسانی در معرض خطر کولوبوما هستند؟
کولوبوما یک بیماری ژنتیکی محسوب میشود و میتواند در خانوادهها به ارث برسد. گاهی کولوبوما بخشی از یک سندرم ژنتیکی مانند سندرم چشم گربه است؛ این اختلال نادر که نام خود را از شکل خاص کولوبومای عنبیه گرفته، در اثر یک جهش ژنتیکی خاص ایجاد میشود و با ناهنجاریهای فیزیکی دیگر همراه است.
با این حال، همه نوزادان مبتلا به کولوبوما سابقه خانوادگی این عارضه یا سندرم خاصی ندارند، که نشان میدهد این نقص مادرزادی میتواند به صورت تصادفی ظاهر شود.
تشخیص کولوبوما
کولوبوما معمولاً در طی یک معاینه جامع چشم تشخیص داده میشود. ابزارهای تشخیصی عبارتند از:
- افتالموسکوپ: برای مشاهده داخل چشم
- تست حدت بینایی: اگر کودک به اندازه کافی بزرگ باشد که بتواند نمودار چشم را بخواند، این تست میتواند نشان دهد که آیا کولوبوما بر بینایی تأثیر گذاشته است یا خیر
درمان کولوبوما
کولوبوما درمان قطعی ندارد و رویکرد درمانی بسته به نوع آن متفاوت است. افراد مبتلا به کولوبومای عنبیه ممکن است از لنزهای تماسی رنگی برای گرد نشان دادن عنبیه استفاده کنند. جراحی نیز میتواند ظاهر عنبیه را اصلاح کند. همچنین روشهای متعددی برای ترمیم کولوبومای پلک وجود دارد.
برای سایر انواع کولوبوما، کمک به افراد برای سازگاری با مشکلات بینایی، از جمله استفاده از وسایل کمکبینایی در صورت نیاز، اهمیت دارد. چشمپزشک همچنین به مدیریت مشکلات دیگر ناشی از کولوبوما مانند آب مروارید کمک میکند.
کولوبوماهایی که شبکیه را درگیر میکنند میتوانند خطر جداشدگی شبکیه را افزایش دهند، که یک وضعیت جدی است و در صورت عدم درمان بهموقع میتواند به کاهش دائمی بینایی منجر شود.
اگر کودک فقط در یک چشم کولوبوما داشته باشد، چشمپزشک ممکن است درمانهای خاصی را توصیه کند. برای جلوگیری از تنبلی چشم، پزشک ممکن است بستن چشم سالم، استفاده از قطرههای مخصوص یا عینک را تجویز کند. گاهی این درمانها میتوانند حتی در چشمهای مبتلا به کولوبومای شدید نیز بینایی را بهبود بخشند.