کوررنگی که با عنوان کمرنگیبینی نیز شناخته میشود، وضعیتی است که فرد توانایی تشخیص عادی رنگها را ندارد. این اختلال معمولاً بهصورت دشواری در تشخیص رنگهای سبز و قرمز و گاهی آبی خود را نشان میدهد.
کوررنگی چیست؟
در شبکیه چشم دو نوع سلول برای دریافت نور وجود دارد: سلولهای استوانهای و سلولهای مخروطی. سلولهای استوانهای تنها روشنایی و تاریکی را تشخیص میدهند و به نور کم بسیار حساس هستند. سلولهای مخروطی که در نزدیکی مرکز میدان بینایی متمرکز شدهاند، مسئول تشخیص رنگاند. سه نوع سلول مخروطی برای دیدن رنگهای قرمز، سبز و آبی وجود دارد و مغز با استفاده از ورودی این سلولها، رنگها را درک میکند.
کوررنگی زمانی رخ میدهد که یک یا چند نوع از سلولهای مخروطی رنگ از بین رفته باشند، بهدرستی کار نکنند یا رنگی متفاوت از حالت عادی تشخیص دهند. در نوع شدید کوررنگی، هر سه نوع سلول مخروطی وجود ندارند. در نوع خفیف، هر سه سلول مخروطی حضور دارند اما یکی از آنها عملکرد درستی ندارد و رنگی متفاوت از معمول تشخیص میدهد.
کوررنگی درجههای متفاوتی دارد. برخی افراد با کمرنگیبینی خفیف در نور کافی رنگها را عادی میبینند اما در نور کم دچار مشکل میشوند. برخی دیگر در هر نوری قادر به تشخیص رنگهای خاص نیستند. شدیدترین شکل کوررنگی که در آن همه چیز بهصورت طیفهای خاکستری دیده میشود، نادر است. کوررنگی معمولاً هر دو چشم را بهطور یکسان تحت تأثیر قرار میدهد و در طول زندگی پایدار میماند.
این اختلال اغلب مادرزادی است اما ممکن است بعداً در زندگی نیز ایجاد شود. تغییر در دید رنگی میتواند نشانه یک بیماری جدیتر باشد. هرکس که تغییر قابل توجهی در درک رنگ خود تجربه میکند باید به چشمپزشک مراجعه کند.
علائم کوررنگی
نشانههای کوررنگی از خفیف تا شدید متغیر است. بسیاری از افراد چنان نشانههای خفیفی دارند که خود از وجود کمرنگیبینی آگاه نیستند. والدین ممکن است هنگام آموزش رنگها به کودک متوجه مشکل او شوند.
علائم شامل موارد زیر است:
- دشواری در دیدن رنگها و روشنایی رنگها بهشکل معمول
- ناتوانی در تشخیص تفاوت میان سایههای یک رنگ یا رنگهای مشابه، بهویژه قرمز و سبز یا آبی و زرد
بهجز در شدیدترین شکل، کوررنگی بر وضوح بینایی تأثیر نمیگذارد. ناتوانی کامل در دیدن هرگونه رنگ و دیدن همه چیز تنها در طیفهای خاکستری، آکروماتوپسی نام دارد. این وضعیت نادر اغلب با تنبلی چشم (آمبلیوپی)، نیستاگموس، حساسیت به نور و دید ضعیف همراه است.
علل کوررنگی
بیشتر موارد کوررنگی مادرزادی است، یعنی فرد با آن متولد میشود. این نوع معمولاً از مادر به پسر منتقل میشود.
کمرنگیبینی در اثر فقدان جزئی یا کامل سلولهای مخروطی در شبکیه ایجاد میشود. سلولهای مخروطی به تشخیص رنگهای قرمز، سبز و آبی کمک میکنند.
بیشتر مشکلات دید رنگی که بعداً در زندگی ایجاد میشوند، نتیجه یکی از عوامل زیر هستند:
- بیماری
- ضربه
- اثرات سمی داروها
- بیماری متابولیک
- بیماری عروقی
اختلال دید رنگی ناشی از بیماری نسبت به نوع مادرزادی کمتر شناخته شده است. کوررنگی ناشی از بیماری اغلب هر دو چشم را بهطور متفاوت تحت تأثیر قرار میدهد و معمولاً با گذشت زمان بدتر میشود. کاهش بینایی رنگی اکتسابی میتواند نتیجه آسیب به شبکیه یا عصب بینایی باشد.
چه کسانی در معرض خطر کوررنگی هستند؟
احتمال ابتلای مادرزادی به کوررنگی در مردان بسیار بیشتر از زنان است. برآورد میشود از هر ده مرد، یک نفر نوعی از کمرنگیبینی دارد.
برخی بیماریها ریسک ابتلا به کوررنگی اکتسابی را افزایش میدهند:
- گلوکوم (آب سیاه)
- دیابت
- دژنراسیون ماکولا
- بیماری آلزایمر
- بیماری پارکینسون
- اعتیاد مزمن به الکل
- لوسمی
- کمخونی داسیشکل
برخی داروها نیز احتمال کوررنگی اکتسابی را افزایش میدهند. داروی هیدروکسیکلروکین (پلاکنیل) که برای درمان آرتریت روماتوئید و برخی بیماریهای دیگر استفاده میشود، میتواند باعث کوررنگی شود.
تشخیص کوررنگی
چشمپزشک با انجام یک آزمایش ساده میتواند کوررنگی را تشخیص دهد. در این آزمایش الگویی از نقاط رنگی به فرد نشان داده میشود. اگر کمرنگیبینی وجود نداشته باشد، فرد میتواند اعداد و اشکال را در میان نقاط ببیند. فرد کوررنگ در پیدا کردن عدد یا شکل درون الگو دچار مشکل میشود یا ممکن است هیچ چیزی در آن نبیند.
درمان کوررنگی
کوررنگی مادرزادی درمانی ندارد و معمولاً ناتوانی قابل توجهی ایجاد نمیکند. با این حال، لنزهای تماسی و عینکهای ویژه ممکن است کمککننده باشند.
چشمپزشک میتواند انواع اکتسابی کوررنگی را درمان کند. در این موارد، پزشک به درمان بیماری زمینهای یا قطع داروی مسبب مشکل خواهد پرداخت.