کوررنگی (یا کمرنگی) وضعیتی است که در آن فرد توانایی تشخیص عادی رنگها را ندارد. این اختلال معمولاً بهصورت ناتوانی در تشخیص بین رنگهای خاص، بهویژه قرمز و سبز و گاهی آبی، بروز میکند.
در شبکیه چشم دو نوع سلول حسگر نور وجود دارد: سلولهای استوانهای که فقط روشنایی و تاریکی را تشخیص میدهند و سلولهای مخروطی که مسئول تشخیص رنگ هستند. سه نوع سلول مخروطی برای دیدن رنگهای قرمز، سبز و آبی وجود دارد. مغز با استفاده از ورودی این سلولها، درک رنگی ما را شکل میدهد.
کوررنگی زمانی رخ میدهد که یک یا چند سلول مخروطی رنگی وجود نداشته باشند، بهدرستی کار نکنند یا رنگی متفاوت از حالت عادی را تشخیص دهند. نوع شدید کوررنگی زمانی اتفاق میافتد که هر سه سلول مخروطی وجود نداشته باشند. نوع خفیف زمانی رخ میدهد که هر سه سلول مخروطی حضور دارند اما یکی از آنها بهدرستی عمل نمیکند و رنگی متفاوت از حالت عادی را تشخیص میدهد.
کوررنگی معمولاً هر دو چشم را بهطور مساوی تحت تأثیر قرار میدهد و در طول زندگی پایدار میماند.
علائم کوررنگی
علائم کوررنگی میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. بسیاری از افراد علائم بسیار خفیفی دارند و حتی از وجود کمرنگی در خود آگاه نیستند. والدین ممکن است تنها زمانی متوجه مشکل کودک خود شوند که او در حال یادگیری رنگهاست.
علائم عبارتند از:
- مشکل در دیدن رنگها و روشنایی رنگها بهشکل عادی
- ناتوانی در تشخیص تفاوت بین سایههای یک رنگ یا رنگهای مشابه؛ این مشکل بیشتر در مورد قرمز و سبز یا آبی و زرد رخ میدهد
بهجز در شدیدترین نوع، کوررنگی بر تیزبینی بینایی تأثیر نمیگذارد. ناتوانی کامل در دیدن هرگونه رنگ (دیدن همه چیز فقط در سایههای خاکستری) آکروماتوپسی نامیده میشود. این وضعیت نادر اغلب با آمبلیوپی (تنبلی چشم)، نیستاگموس، حساسیت به نور و ضعف بینایی همراه است.
علل کوررنگی
بیشتر انواع کوررنگی مادرزادی هستند، یعنی فرد با آن متولد میشود. این نوع معمولاً از مادر به پسر منتقل میشود.
کمرنگیها بهعلت فقدان جزئی یا کامل سلولهای مخروطی در شبکیه رخ میدهند. این سلولها به تشخیص رنگهای قرمز، سبز و آبی کمک میکنند.
بیشتر مشکلات تشخیص رنگ که بعداً در زندگی ایجاد میشوند، ناشی از موارد زیر هستند:
- بیماری
- ضربه
- اثرات سمی داروها
- بیماری متابولیک
- بیماری عروقی
نقص بینایی رنگی ناشی از بیماری کمتر از مشکلات مادرزادی شناخته شده است. این نوع کوررنگی اغلب هر دو چشم را بهطور متفاوتی تحت تأثیر قرار میدهد و معمولاً با گذشت زمان بدتر میشود. کاهش بینایی رنگی اکتسابی میتواند نتیجه آسیب به شبکیه یا عصب بینایی باشد.
چه کسانی در معرض خطر کوررنگی هستند؟
مردان در مقایسه با زنان خطر بسیار بیشتری برای ابتلا به کوررنگی مادرزادی دارند. تخمین زده میشود از هر ده مرد، یک نفر به نوعی از کمرنگی مبتلا است.
ابتلا به برخی بیماریها ممکن است خطر کمرنگی اکتسابی را افزایش دهد، از جمله:
- گلوکوم (آب سیاه)
- دیابت
- دژنراسیون ماکولا
- بیماری آلزایمر
- بیماری پارکینسون
- اعتیاد مزمن به الکل
- لوسمی
- کمخونی داسیشکل
برخی داروها نیز ممکن است خطر کوررنگی اکتسابی را افزایش دهند. داروی هیدروکسیکلروکین (پلاکونیل) که برای درمان آرتریت روماتوئید و سایر بیماریها استفاده میشود، میتواند باعث کوررنگی شود.
تشخیص کوررنگی
متخصص چشم میتواند با انجام یک آزمایش ساده، کوررنگی را تشخیص دهد. این آزمایش شامل نمایش الگویی از نقاط رنگی است. اگر فرد کمرنگی نداشته باشد، میتواند اعداد و اشکال را در میان نقاط ببیند. اما فرد مبتلا به کوررنگی در پیدا کردن عدد یا شکل درون الگو مشکل خواهد داشت و ممکن است هیچ چیزی در الگو نبینید.
درمان کوررنگی
هیچ درمانی برای کوررنگی مادرزادی وجود ندارد. این وضعیت معمولاً ناتوانی قابل توجهی ایجاد نمیکند. با این حال، لنزهای تماسی و عینکهای ویژهای وجود دارند که ممکن است کمککننده باشند.
متخصص چشم میتواند انواع اکتسابی کوررنگی را درمان کند. در این موارد، پزشک بیماری زمینهای یا داروی مسبب مشکل را بررسی و درمان میکند.