قرنیه، پنجره شفاف جلوی چشم، از پنج لایه تشکیل شده است. در دیستروفی قرنیه، مواد غیرطبیعی در این لایهها تجمع مییابند و باعث کدر شدن قرنیه و در نتیجه تاری دید یا کاهش بینایی میشوند. این اختلالات نادر که بیش از ۲۰ نوع دارند، معمولاً هر دو چشم را درگیر میکنند، بهآرامی پیشرفت میکنند و زمینه ارثی دارند.
ساختار قرنیه و انواع دیستروفی
قرنیه از پنج لایه تشکیل شده است: اپیتلیوم (لایه بیرونی محافظ)، غشای بومن (لایه محافظ دوم و مقاوم)، استروما (ضخیمترین لایه شامل آب، فیبرهای کلاژن و بافت همبند)، غشای دسمه (لایه نازک و مقاوم داخلی) و اندوتلیوم (داخلیترین لایه که سلولهای آن آب اضافی را از قرنیه خارج میکنند).
دیستروفیهای قرنیه بر اساس لایه درگیر به سه گروه اصلی تقسیم میشوند:
- دیستروفی قدامی یا سطحی: لایههای بیرونی قرنیه (اپیتلیوم و غشای بومن) را درگیر میکند.
- دیستروفی استرومایی: لایه میانی و ضخیمترین لایه قرنیه (استروما) را تحت تأثیر قرار میدهد.
- دیستروفی خلفی: لایههای داخلی قرنیه (اندوتلیوم و غشای دسمه) را درگیر میکند که شایعترین نوع آن دیستروفی فوکس است.
علائم دیستروفی قرنیه
علائم دیستروفی قرنیه بسته به نوع بیماری متفاوت است. برخی افراد هیچ علامتی ندارند، در حالی که در دیگران تجمع مواد در قرنیه باعث کدر شدن آن و در نتیجه تاری دید یا کاهش بینایی میشود.
بسیاری از بیماران فرسایش قرنیه را نیز تجربه میکنند. این وضعیت زمانی رخ میدهد که لایه سطحی سلولهای قرنیه (اپیتلیوم) از لایه زیرین خود (غشای بومن) جدا میشود. فرسایش قرنیه میتواند باعث درد خفیف تا شدید در چشم، حساسیت به نور و احساس وجود جسم خارجی در چشم شود.
عوامل خطر
از آنجا که بیشتر دیستروفیهای قرنیه ماهیت ژنتیکی دارند، سابقه خانوادگی بیماری خطر ابتلا را افزایش میدهد. این اختلالات میتوانند در هر سنی ظاهر شوند و در بیشتر انواع، مردان و زنان به یک میزان مبتلا میشوند، به جز دیستروفی فوکس که در زنان شایعتر است.
تشخیص دیستروفی قرنیه
برای تشخیص دیستروفی قرنیه، متخصص چشم ابتدا چشم بیمار را معاینه میکند و درباره سابقه خانوادگی بیماریهای چشمی سؤال میکند. معمولاً از لامپ اسلایت (لامپ شکافدار) استفاده میشود که پرتو نازک و روشنی از نور را به چشم میتاباند و امکان بررسی دقیق بخش جلویی چشم را فراهم میکند.
در برخی افراد بدون علامت، دیستروفی قرنیه ممکن است در معاینه معمول چشم شناسایی شود. در موارد خاص، آزمایش ژنتیک نیز میتواند به تشخیص کمک کند.
درمان دیستروفی قرنیه
روش درمان دیستروفی قرنیه به نوع و شدت علائم بستگی دارد. در صورت عدم وجود علائم، متخصص چشم ممکن است بیمار را تحت نظر بگیرد تا پیشرفت بیماری بررسی شود. در موارد دیگر، استفاده از قطره چشم، پماد یا درمان لیزری ممکن است مناسب باشد.
در بسیاری از موارد، بیماران مبتلا به دیستروفی قرنیه دچار فرسایش مکرر قرنیه میشوند که ممکن است با آنتیبیوتیکها، قطرههای چشمی مرطوبکننده، پمادها یا لنزهای نرم محافظ قرنیه درمان شود. در صورت تداوم فرسایش، گزینههای دیگری مانند لیزر درمانی یا تراشیدن قرنیه قابل بررسی است.
در موارد شدیدتر، ممکن است پیوند قرنیه (کراتوپلاستی) ضروری باشد. در این روش، بافت آسیبدیده یا ناسالم قرنیه برداشته شده و بافت شفاف قرنیه اهداکننده جایگزین میشود. برای دیستروفیهای اندوتلیالی مانند دیستروفی فوکس، از پیوند جزئی قرنیه (کراتوپلاستی اندوتلیالی) استفاده میشود.