زخم قرنیه که با نام کراتیت نیز شناخته میشود، یک زخم باز روی قرنیه است. قرنیه لایه شفافی است که عنبیه و مردمک را میپوشاند، درست مانند شیشه ساعت که روی صفحه ساعت قرار میگیرد. این زخم معمولا در نتیجه عفونت چشم ایجاد میشود، اما خشکی شدید چشم یا سایر اختلالات چشمی نیز میتوانند عامل آن باشند.
علائم زخم قرنیه
علائم زخم قرنیه عبارتند از: قرمزی چشم، درد و soreness شدید چشم، احساس وجود جسم خارجی در چشم، ریزش اشک، ترشحات چرکی یا سایر انواع ترشحات، تاری دید، حساسیت به نور، ورم پلکها و مشاهده لکه سفید روی قرنیه که ممکن است در آینه دیده شود یا نشود.
در صورت مشاهده هر یک از علائم نگرانکننده چشمی، به ویژه اگر گمان میکنید زخم قرنیه دارید، باید فورا به چشمپزشک مراجعه کنید. زخم قرنیه در صورت عدم درمان میتواند آسیب جدی و دائمی به بینایی وارد کند و حتی به نابینایی منجر شود.
چه کسانی در معرض خطر زخم قرنیه هستند؟
افراد زیر بیش از دیگران در معرض ابتلا به زخم قرنیه قرار دارند:
- استفادهکنندگان از لنز تماسی
- افرادی که تبخال، آبله مرغان یا زونا داشتهاند
- افرادی که از قطرههای استروئیدی چشم استفاده میکنند
- افراد مبتلا به خشکی چشم
- افراد مبتلا به اختلالات پلک که مانع عملکرد صحیح پلک میشود
- افرادی که قرنیه آنها دچار آسیب یا سوختگی شده است
اگر از لنز تماسی استفاده میکنید، رعایت اصول ایمنی در دست زدن، نگهداری و تمیز کردن لنز نقشی کلیدی در کاهش خطر ابتلا به زخم قرنیه دارد.
علل ایجاد زخم قرنیه
بسیاری از علل زخم قرنیه قابل پیشگیری هستند. استفاده از عینک محافظ مناسب هنگام کار یا فعالیتی که احتمال آسیب چشمی دارد و مراقبت صحیح از لنز تماسی از اقدامات پیشگیرانه مهم به شمار میروند.
زخم قرنیه معمولا در اثر انواع زیر از عفونتها ایجاد میشود:
عفونتهای باکتریایی. این نوع عفونت در استفادهکنندگان از لنز تماسی، به ویژه لنزهای طویلمدت، شایع است.
عفونتهای ویروسی. ویروس عامل تبخال (هرپس سیمپلکس) میتواند حملات مکرر ایجاد کند. این حملات با استرس، ضعف سیستم ایمنی یا مواجهه با نور خورشید تحریک میشوند. ویروس عامل آبله مرغان و زونا (واریسلا) نیز میتواند موجب زخم قرنیه شود.
عفونتهای قارچی. استفاده نادرست از لنز تماسی یا قطرههای استروئیدی چشم و نیز آسیب قرنیه همراه با ورود مواد گیاهی به چشم میتوانند به عفونت قارچی و در پی آن زخم قرنیه منجر شوند.
عفونتهای انگلی (آکانتامبا). آکانتامبا آمیبهای میکروسکوپی تکسلولی هستند که شایعترین آمیبها در آب شیرین و خاک به شمار میروند. ورود این انگل به چشم، به ویژه در استفادهکنندگان از لنز تماسی، میتواند عفونت شدیدی ایجاد کند.
سایر علل زخم قرنیه شامل موارد زیر است:
- خراشیدگی یا سوختگی قرنیه ناشی از آسیب به چشم. خراشها و بریدگیها ممکن است با آلودگی باکتریایی همراه شوند و به زخم قرنیه بینجامند. این آسیبها میتوانند از ناخن دست، لبه کاغذ، برس آرایشی یا شاخه درخت ایجاد شوند. سوختگی با مواد شیمیایی خورنده در محیط کار یا خانه نیز از عوامل احتمالی است.
- سندرم خشکی چشم.
- فلج بل و سایر اختلالات پلک که از عملکرد صحیح پلک جلوگیری میکنند. در این موارد قرنیه خشک میشود و زخم ایجاد میشود.
تشخیص زخم قرنیه
چشمپزشک از رنگ مخصوصی به نام فلورسئین برای نمایان کردن آسیبهای قرنیه استفاده میکند. سپس با میکروسکوپ ویژهای به نام لامپ اسلیت (اسلیت لمپ) قرنیه را معاینه میکند تا میزان آسیب را ببیند و وجود زخم قرنیه را تأیید کند.
اگر چشمپزشک گمان کند عفونت عامل زخم قرنیه است، ممکن است نمونه کوچکی از بافت بردارد. بررسی این نمونه به شناسایی عامل عفونت و انتخاب درمان مناسب کمک میکند.
درمان زخم قرنیه
قطرههای آنتیبیوتیک، ضدقارچ یا ضدویروس گزینههای اصلی درمان هستند. در برخی موارد چشمپزشک قرصهای ضدقارچ یا ضدویروس تجویز میکند و در موارد دیگر دارو را به صورت تزریقی در نزدیکی چشم تجویز مینماید.
پس از بهبود یا برطرف شدن عفونت، چشمپزشک ممکن است قطرههای استروئیدی یا ضدالتهاب تجویز کند تا ورم کاهش یابد و از ایجاد جای زخم جلوگیری شود. مصرف قطرههای استروئیدی برای زخم قرنیه بحثبرانگیز است و باید تنها زیر نظر مستقیم چشمپزشک مصرف شوند، زیرا ممکن است عفونت را تشدید کنند.
چشمپزشک ممکن است برای کاهش درد، داروی مسکن خوراکی تجویز کند. در صورت تغییر ناگهانی یا بدتر شدن علائم در طول درمان باید بلافاصله به چشمپزشک اطلاع دهید. علائمی که باید به آن توجه کرد عبارتند از: قرمزی و درد چشم، ریزش اشک و ترشح، و تاری دید.
درمان جراحی. در صورتی که پس از درمان دارویی و بهبود عفونت و زخم، جای زخم قابل توجهی باقی بماند، پیوند قرنیه میتواند قرنیه آسیبدیده را با قرنیه سالم اهداکننده جایگزین کرده و بینایی را بازگرداند. همچنین اگر زخم قرنیه با دارو قابل درمان نباشد، ممکن است برای حفظ بینایی به جراحی پیوند قرنیه نیاز باشد.