قرنیه لایه شفاف جلویی چشم است که از عنبیه و مردمک محافظت میکند. زخم قرنیه که با نام کراتیت نیز شناخته میشود، زخمی باز روی این لایه است. این عارضه معمولاً در نتیجه عفونت چشم ایجاد میشود، اما خشکی شدید چشم و برخی اختلالات دیگر نیز میتوانند زمینهساز آن باشند.
علائم زخم قرنیه
علائم زخم قرنیه شامل قرمزی چشم، درد و حساسیت شدید، احساس وجود جسم خارجی در چشم، آبریزش، ترشحات چرکی یا سایر ترشحات، تاری دید، حساسیت به نور، تورم پلکها و ظاهر شدن لکه سفید روی قرنیه است که ممکن است در آینه قابل مشاهده باشد یا نباشد.
اگر به زخم قرنیه مشکوک هستید یا هر علامت چشمی نگرانکنندهای دارید، در اسرع وقت به چشمپزشک مراجعه کنید. زخم قرنیه در صورت عدم درمان میتواند آسیب جدی و دائمی به بینایی وارد کند و حتی به نابینایی منجر شود.
عوامل خطر زخم قرنیه
افراد زیر بیشتر در معرض ابتلا به زخم قرنیه قرار دارند:
- استفادهکنندگان از لنز تماسی
- افرادی که سابقه تبخال، آبله مرغان یا زونا داشتهاند
- افرادی که از قطرههای چشمی استروئیدی استفاده میکنند
- افراد مبتلا به خشکی چشم
- افراد مبتلا به اختلالات پلک که عملکرد صحیح پلک را مختل میکند
- افرادی که قرنیه آنها دچار آسیب یا سوختگی شده است
اگر از لنز تماسی استفاده میکنید، رعایت اصول بهداشتی در نگهداری، ذخیرهسازی و تمیز کردن لنزها گامی کلیدی برای کاهش خطر ابتلا به زخم قرنیه است.
علل ایجاد زخم قرنیه
بسیاری از علل زخم قرنیه قابل پیشگیری هستند. استفاده از عینک محافظ مناسب هنگام کار یا فعالیتهایی که خطر آسیب چشمی دارند و نیز مراقبت صحیح از لنز تماسی از جمله اقدامات پیشگیرانه مهم هستند.
عفونتهای زیر از علل اصلی زخم قرنیه به شمار میروند:
عفونت باکتریایی. این نوع عفونت در استفادهکنندگان از لنز تماسی، به ویژه لنزهای طولانیمدت، شایع است.
عفونت ویروسی. ویروس تبخال (هرپس سیمپلکس) میتواند باعث حملات مکرر زخم قرنیه شود. استرس، ضعف سیستم ایمنی و قرارگیری در معرض نور خورشید از عوامل تحریککننده این حملات هستند. ویروس آبله مرغان و زونا (واریسلا) نیز میتواند عامل زخم قرنیه باشد.
عفونت قارچی. استفاده نادرست از لنز تماسی یا قطرههای استروئیدی و نیز ورود مواد گیاهی به چشم در اثر آسیب قرنیه میتواند به عفونت قارچی و زخم قرنیه منجر شود.
عفونت انگلی (آکانتامبا). آکانتامباها آمیبهای میکروسکوپی تکیاختهای هستند که در آب شیرین و خاک یافت میشوند. ورود این انگل به چشم میتواند عفونت شدیدی ایجاد کند، به ویژه در استفادهکنندگان از لنز تماسی.
سایر علل زخم قرنیه عبارتند از خراشیدگی یا سوختگی قرنیه در اثر آسیب به چشم. خراش، بریدگی و برشهای ناشی از ناخن، کاغذ، برس آرایشی و شاخه درخت میتوانند با عفونت باکتریایی همراه شده و به زخم قرنیه منجر شوند. سوختگی ناشی از مواد شیمیایی خورنده در محیط کار یا خانه نیز از علل زخم قرنیه است. سندرم خشکی چشم و فلج بل یا سایر اختلالات پلک که عملکرد صحیح آن را مختل میکنند نیز از دیگر علل هستند؛ زیرا در صورت اختلال عملکرد پلک، قرنیه خشک شده و زخم ایجاد میشود.
تشخیص زخم قرنیه
چشمپزشک برای تشخیص زخم قرنیه از رنگ مخصوصی به نام فلورسئین استفاده میکند تا هرگونه آسیب قرنیه را نمایان سازد. سپس قرنیه با میکروسکوپ مخصوصی به نام لامپ اسلیت (شکافلامپ) بررسی میشود. این معاینه به چشمپزشک امکان میدهد میزان آسیب قرنیه را مشاهده کرده و وجود زخم را تأیید کند.
اگر چشمپزشک احتمال دهد که عفونت عامل ایجاد زخم است، ممکن است نمونه بافتی بسیار کوچکی از قرنیه برداشته شود. بررسی این نمونه به شناسایی نوع عفونت و انتخاب درمان مناسب کمک میکند.
درمان زخم قرنیه
قطرههای چشمی آنتیبیوتیک، ضدقارچ یا ضدویروس گزینههای اصلی درمان هستند. در برخی موارد چشمپزشک قرصهای ضدقارچ یا ضدویروس تجویز میکند و در موارد دیگر، تزریق دارو در نزدیکی چشم انجام میشود.
پس از بهبود عفونت، چشمپزشک ممکن است قطرههای استروئیدی یا ضدالتهابی تجویز کند تا تورم کاهش یافته و از ایجاد اسکار جلوگیری شود. مصرف قطرههای استروئیدی برای زخم قرنیه بحثبرانگیز است و باید تنها زیر نظر مستقیم چشمپزشک مصرف شوند، زیرا ممکن است عفونت را تشدید کنند.
چشمپزشک ممکن است برای کاهش درد، مسکن خوراکی تجویز کند. در صورت تغییر ناگهانی یا تشدید علائم حین درمان، باید فوراً به چشمپزشک اطلاع دهید. علائمی که باید به آنها توجه کنید شامل درد و قرمزی چشم، آبریزش و ترشحات چشمی و تاری دید هستند.
در مواردی که پس از درمان دارویی اسکار قابل توجهی باقی بماند، پیوند قرنیه میتواند قرنیه آسیبدیده را با قرنیه سالم اهداکننده جایگزین کرده و بینایی را بهبود بخشد. همچنین اگر زخم قرنیه با دارو قابل درمان نباشد، برای حفظ بینایی ممکن است به جراحی پیوند قرنیه نیاز باشد.