در بدن انسان، شریانها و وریدها خون را به تمام اندامها از جمله چشمها میرسانند. شبکیه چشم دارای یک شریان اصلی و یک ورید اصلی است. هنگامی که این ورید اصلی مسدود شود، وضعیتی به نام انسداد ورید مرکزی شبکیه (CRVO) رخ میدهد. در این حالت، خون و مایعات به داخل شبکیه نشت کرده و باعث تورم لکه زرد (ماکولا) میشوند که دید مرکزی را تحت تأثیر قرار میدهد. در صورت تداوم انسداد و عدم گردش خون، سلولهای عصبی چشم ممکن است از بین بروند و کاهش دید بیشتری ایجاد شود.
علائم انسداد ورید مرکزی شبکیه
شایعترین نشانه CRVO کاهش ناگهانی یا تدریجی دید در بخشی یا تمام یک چشم است. این افت بینایی میتواند طی چند ساعت یا چند روز بدتر شود. در برخی موارد، فرد ممکن است بهطور ناگهانی تمام دید آن چشم را از دست بدهد.
ممکن است لکههای تیره، خطوط یا اشکال مارپیچ در میدان دید ظاهر شوند که به آنها مگسک (floaters) گفته میشود. این لکهها در واقع سایههای ناشی از نشت خون از رگهای شبکیه به درون زجاجیه چشم هستند.
در موارد شدیدتر CRVO، فرد ممکن است درد و احساس فشار در چشم مبتلا را تجربه کند.
علل و عوامل خطر
CRVO معمولاً در اثر لخته خون ایجاد میشود که جریان خون را در ورید اصلی شبکیه مسدود میکند. شرایطی مانند فشار خون بالا یا دیابت میتوانند دیواره شریانها را باریکتر کرده و خطر بروز این عارضه را افزایش دهند. این بیماریها همچنین میتوانند باعث سفت شدن دیواره شریانها شده و با فشردن ورید اصلی شبکیه، منجر به CRVO شوند.
این وضعیت معمولاً در افراد ۵۰ سال و مسنتر دیده میشود. عوامل خطر اصلی عبارتند از:
- فشار خون بالا
- دیابت
- آب سیاه (گلوکوم)
- تصلب شرایین (سخت شدن سرخرگها)
برای کاهش خطر ابتلا به CRVO، رعایت موارد زیر توصیه میشود: رژیم غذایی کمچرب، ورزش منظم، حفظ وزن ایدهآل و عدم استعمال دخانیات.
تشخیص انسداد ورید مرکزی شبکیه
متخصص چشم برای تشخیص، مردمکهای شما را با قطره چشم گشاد کرده و شبکیه را معاینه میکند. همچنین از اسکن OCT برای بررسی تورم شبکیه استفاده میشود که یکی از دلایل اصلی کاهش دید است.
پزشک ممکن است آزمایش آنژیوگرافی فلورسئین یا آنژیوگرافی OCT را نیز انجام دهد. در آنژیوگرافی فلورسئین، ماده زرد رنگی به نام فلورسئین به درون ورید (معمولاً در بازو) تزریق میشود. این ماده در رگها حرکت کرده و دوربین مخصوصی از شبکیه در حال عبور ماده تصویربرداری میکند. این آزمایش نشان میدهد که آیا ورید شبکیه مسدود شده است یا خیر. آنژیوگرافی OCT نیز رگها را بررسی میکند اما نیازی به تزریق ماده رنگی ندارد.
افراد زیر ۴۰ سال که به CRVO مبتلا میشوند، ممکن است نیاز به آزمایشهای تکمیلی برای بررسی مشکلات انعقاد یا غلیظ شدن خون داشته باشند.
روشهای درمانی
هدف اصلی درمان CRVO ثابت نگه داشتن دید و جلوگیری از بدتر شدن آن است. این کار معمولاً با بستن رگهای خونریزیکننده در شبکیه انجام میشود تا از تورم بیشتر لکه زرد جلوگیری کند.
روشهای درمانی CRVO عبارتند از:
- تزریق داروهای ضد VEGF به درون چشم که به کاهش تورم ماکولا کمک میکند
- تزریق داروی کورتیکواستروئید به درون چشم برای کاهش التهاب و تورم
- لیزر پانرتینال فوتوکوآگولاسیون (PRP) در موارد شدید که رگهای غیرطبیعی جدید در چشم رشد کردهاند. در این روش با لیزر سوختگیهای ریزی در نواحی مختلف شبکیه ایجاد میشود تا احتمال خونریزی داخلی چشم کاهش یابد و فشار چشم کنترل شود.
معمولاً چند ماه پس از درمان طول میکشد تا بهبود دید مشاهده شود. اگرچه بسیاری از افراد تا حدی بهبود مییابند، اما برخی ممکن است هیچ بهبودی در دید خود تجربه نکنند. میزان بهبودی به شدت CRVO بستگی دارد.