شبکیه زمانی دچار جداشدگی میشود که از لایههای پشتی چشم فاصله بگیرد. در این حالت شبکیه عملکرد طبیعی خود را از دست میدهد و دید فرد تار میشود. جداشدگی شبکیه یک مشکل جدی است که باید فوراً توسط چشمپزشک بررسی شود؛ در غیر اینصورت ممکن است بینایی آن چشم از دست برود.
علت جداشدگی شبکیه
با افزایش سن، زجاجیه (ویتره) داخل چشم شروع به کوچکشدن و نازکتر شدن میکند. با حرکت چشم، زجاجیه روی شبکیه جابهجا میشود که معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند. اما گاهی زجاجیه به شبکیه میچسبد و آنقدر محکم میکشد که باعث پارگی آن میشود. در این حالت مایع چشم از طریق پارگی وارد شده و شبکیه را بلند میکند.
چه کسانی در معرض خطر هستند؟
احتمال جداشدگی شبکیه در موارد زیر بیشتر است:
- افراد نزدیکبین (نیاز به عینک برای دیدن اجسام دور)
- افرادی که جراحی چشم مانند آبمروارید یا گلوکوم داشتهاند
- مصرفکنندگان داروهای گلوکوم که مردمک چشم را کوچک میکنند (مانند پیلوکارپین)
- کسانی که آسیب جدی به چشم دیدهاند
- افرادی که در چشم دیگر خود پارگی یا جداشدگی شبکیه داشتهاند
- افرادی که اعضای خانواده آنها سابقه جداشدگی شبکیه دارند
- کسانی که نقاط ضعف در شبکیه دارند (قابل تشخیص توسط چشمپزشک در معاینه)
علائم هشداردهنده اولیه
جداشدگی شبکیه باید فوراً توسط چشمپزشک معاینه شود. در صورت مشاهده هر یک از نشانههای زیر بلافاصله با چشمپزشک تماس بگیرید:
- دیدن جرقههای نور ناگهانی (برخی آن را مانند دیدن ستاره پس از ضربه به چشم توصیف میکنند)
- مشاهده ناگهانی مگسپران جدید که بهصورت نقطه، خط یا تارعنکبوت در میدان دید ظاهر میشوند
- ایجاد سایه در دید جانبی (محیطی)
- احساس پرده خاکستری که بخشی از میدان دید را پوشانده است
تشخیص جداشدگی شبکیه
چشمپزشک با چکاندن قطره در چشم، مردمک را گشاد میکند و سپس با استفاده از لنز مخصوص، شبکیه را از نظر هرگونه تغییر بررسی میکند.
روشهای درمان
درمان جداشدگی شبکیه با جراحی انجام میشود.
رتینوپکسی پنوماتیک
چشمپزشک یک حباب گاز داخل چشم قرار میدهد. این حباب شبکیه را به جای خود فشار میدهد تا بهدرستی ترمیم شود. پس از این عمل، بیمار باید سر خود را چند روز در وضعیت بسیار خاصی که پزشک توصیه میکند نگه دارد تا حباب در جای درست باقی بماند. با بهبود چشم، بدن مایعی میسازد که چشم را پر کرده و بهمرور جای حباب گاز را میگیرد.
ویترکتومی
چشمپزشک زجاجیهای را که شبکیه را میکشد خارج میکند. زجاجیه با حباب هوا، گاز یا روغن جایگزین میشود. این حباب شبکیه را به جای خود فشار میدهد تا ترمیم شود. اگر از حباب روغنی استفاده شود، چشمپزشک چند ماه بعد آن را خارج میکند. در صورت استفاده از حباب هوا یا گاز، بیمار نباید با هواپیما پرواز کند، به ارتفاع بالا برود یا غواصی کند؛ زیرا تغییر ارتفاع باعث انبساط گاز و افزایش فشار چشم میشود.
بست اسکلرال
یک نوار لاستیکی یا پلاستیک نرم به بیرون کره چشم دوخته میشود. این نوار بهآرامی چشم را به داخل فشار میدهد و به ترمیم شبکیه جدا شده کمک میکند. این بست روی چشم دیده نمیشود و معمولاً برای همیشه روی چشم باقی میماند.
خطرهای جراحی جداشدگی شبکیه
همه جراحیها با خطراتی همراه هستند، اما درمان نکردن جداشدگی شبکیه میتواند به سرعت و بهطور دائمی به نابینایی منجر شود. برخی از خطرهای جراحی جداشدگی شبکیه عبارتند از:
- عفونت چشم
- خونریزی داخل چشم
- افزایش فشار داخل چشم که میتواند به آبسیاه (گلوکوم) منجر شود
- آبمروارید (کدر شدن عدسی چشم)
- نیاز به جراحی دوم (این اتفاق در ۱ از ۲۰ بیمار رخ میدهد)
- احتمال ترمیم ناقص شبکیه
- احتمال جداشدگی مجدد شبکیه
- احتمال کاهش دائمی دید حتی پس از جراحی موفق
چشمپزشک درباره این خطرات و سایر موارد و نیز مزایای جراحی با بیمار صحبت خواهد کرد. ممکن است چند روز تا چند هفته پس از جراحی ناراحتی خفیفی داشته باشید؛ داروی مسکن تجویز میشود. چند هفته پس از جراحی نیاز به استراحت و کاهش فعالیت دارید؛ چشمپزشک تعیین میکند چه زمانی میتوانید ورزش، رانندگی یا سایر فعالیتها را از سر بگیرید. پس از جراحی باید از پوشش چشم استفاده کنید و تا مدت توصیهشده توسط پزشک آن را بپوشید. اگر حباب در چشم قرار داده شده، باید سر خود را برای مدت معینی (مثلاً ۱ تا ۲ هفته) در یک وضعیت خاص نگه دارید. ممکن است تا چند هفته پس از جراحی مگسپران و جرقههای نور ببینید. دید شما معمولاً حدود چهار تا شش هفته پس از جراحی شروع به بهبود میکند و تغییرات بینایی ممکن است ماهها ادامه داشته باشد. شبکیه ممکن است تا یک سال یا بیشتر پس از جراحی همچنان در حال ترمیم باشد. میزان بهبود دید به آسیب وارده به سلولهای شبکیه بستگی دارد.