شبکیه لایهای حساس به نور در پشت چشم است. وقتی شبکیه از جای خود جدا شود، نمیتواند به درستی کار کند و بینایی تار میشود. جداشدگی شبکیه یک اورژانس پزشکی جدی محسوب میشود و معاینه فوری توسط چشمپزشک ضروری است، در غیر این صورت خطر کاهش دائمی بینایی وجود دارد.
جداشدگی شبکیه چگونه رخ میدهد؟
با افزایش سن، زجاجیه (مایع ژلهمانند داخل چشم) شروع به کوچک شدن و نازکتر شدن میکند. در حالت طبیعی با حرکت چشم، زجاجیه بدون مشکل روی شبکیه جابهجا میشود. اما گاهی زجاجیه به شبکیه میچسبد و با کشیدن آن باعث پارگی شبکیه میشود. در این حالت مایع از طریق پارگی وارد شده و شبکیه را از جای خود بلند میکند.
چه کسانی در معرض خطر جداشدگی شبکیه هستند؟
احتمال جداشدگی شبکیه در افراد زیر بیشتر است:
- افراد نزدیکبین (کسانی که برای دیدن دور دست به عینک نیاز دارند)
- افرادی که جراحی آب مروارید، گلوکوم یا سایر جراحیهای چشم را انجام دادهاند
- کسانی که از داروهای گلوکوم استفاده میکنند که مردمک چشم را کوچک میکند (مانند پیلوکارپین)
- افرادی که دچار ضربه شدید به چشم شدهاند
- کسانی که در چشم دیگر خود پارگی یا جداشدگی شبکیه داشتهاند
- افرادی که اعضای خانواده آنها سابقه جداشدگی شبکیه دارند
- کسانی که نقاط ضعیف در شبکیه دارند (که چشمپزشک در معاینه تشخیص میدهد)
علائم هشداردهنده جداشدگی شبکیه
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، فوراً با چشمپزشک تماس بگیرید:
- دیدن ناگهانی نورهای چشمکزن (برخی افراد آن را مانند دیدن ستاره پس از ضربه به چشم توصیف میکنند)
- مشاهده ناگهانی تعداد زیادی مگسپران جدید (نقاط، خطوط یا تارهای عنکبوتی در میدان دید)
- ظاهر شدن سایه در دید جانبی
- احساس پرده خاکستری روی بخشی از میدان دید
تشخیص جداشدگی شبکیه
چشمپزشک قطرهای در چشم میریزد تا مردمک گشاد شود. سپس با استفاده از لنز مخصوص، شبکیه را از نظر هرگونه تغییر بررسی میکند.
روشهای درمان جراحی جداشدگی شبکیه
برای ترمیم شبکیه جدا شده، جراحی انجام میشود. سه روش اصلی عبارتند از:
پنوماتیک رتینوپکسی
چشمپزشک حباب گازی داخل چشم قرار میدهد تا شبکیه را به جای خود فشار داده و بهبود یابد. پس از این عمل، بیمار باید چند روز سر خود را در وضعیت بسیار خاصی که پزشک توصیه میکند نگه دارد تا حباب در جای درست باقی بماند. بدن به تدریج مایع جایگزین حباب گاز را تولید میکند.
ویترکتومی
در این روش، چشمپزشک زجاجیهای را که شبکیه را میکشد خارج میکند و آن را با حباب هوا، گاز یا روغن جایگزین میکند. حباب، شبکیه را در جای خود فشار میدهد تا بهبود یابد. اگر از حباب روغنی استفاده شود، چشمپزشک چند ماه بعد آن را خارج میکند. در صورت استفاده از حباب هوا یا گاز، بیمار نباید با هواپیما سفر کند، به ارتفاع بالا برود یا غواصی کند، زیرا تغییر ارتفاع باعث انبساط گاز و افزایش فشار چشم میشود.
بست اسکلرال
در این روش نواری از جنس لاستیک یا پلاستیک نرم به بیرون کره چشم دوخته میشود تا به آرامی چشم را به داخل فشار دهد و به چسبیدن شبکیه جدا شده به دیواره چشم کمک کند. این بند معمولاً برای همیشه در جای خود باقی میماند و از بیرون قابل مشاهده نیست.
خطرات و نکات پس از جراحی جداشدگی شبکیه
همه جراحیها با خطراتی همراه هستند، اما در صورت عدم درمان جداشدگی شبکیه، کاهش بینایی به سرعت و به طور دائمی رخ میدهد. خطرات احتمالی جراحی عبارتند از:
- عفونت چشم
- خونریزی داخل چشم
- افزایش فشار داخل چشم که میتواند به گلوکوم منجر شود
- کدر شدن عدسی چشم (آب مروارید)
- نیاز به جراحی دوم (در ۱ نفر از هر ۲۰ بیمار)
- احتمال چسبیدن نامناسب شبکیه
- احتمال جداشدگی دوباره شبکیه
- احتمال کاهش دائمی بینایی حتی پس از جراحی موفق
پس از جراحی، موارد زیر قابل انتظار است:
- ممکن است چند روز تا چند هفته ناراحتی خفیف داشته باشید و داروی مسکن تجویز میشود
- تا چند هفته پس از جراحی نیاز به استراحت و کاهش فعالیت دارید
- باید تا مدت مقرر از پوشش چشم استفاده کنید
- در صورت استفاده از حباب گاز، باید سر خود را برای مدت معین (مثلاً ۱ تا ۲ هفته) در وضعیت مشخصی نگه دارید
- ممکن است تا چند هفته پس از جراحی مگسپران و نورهای چشمکزن ببینید
- بهبود بینایی معمولاً ۴ تا ۶ هفته پس از جراحی آغاز میشود و ممکن است ماهها طول بکشد تا بینایی تثبیت شود. بهبود شبکیه ممکن است یک سال یا بیشتر ادامه یابد.