دیابت میتواند سلامت چشم را تحت تأثیر قرار دهد. رتینوپاتی دیابتی یک بیماری چشمی ناشی از دیابت است که در اثر آسیب به رگهای خونی شبکیه ایجاد میشود. قند خون بالا باعث تورم، نشت یا بسته شدن این رگها شده و گاه رگهای غیرطبیعی جدیدی روی شبکیه رشد میکنند. این تغییرات در نهایت میتوانند باعث کاهش بینایی شوند. معاینه منظم چشم برای افراد مبتلا به دیابت اهمیت ویژهای دارد.
دو مرحله اصلی رتینوپاتی دیابتی
بیماری رتینوپاتی دیابتی دو مرحله اصلی دارد.
NPDR (رتینوپاتی دیابتی غیرتکثیری)
این مرحله اولیه بیماری است که بر اثر نشت رگهای خونی کوچک ایجاد میشود و بسیاری از افراد مبتلا به دیابت به آن دچار میشوند. در این مرحله، نشت رگها باعث تورم شبکیه میشود. وقتی ماکولا (بخش مرکزی شبکیه) متورم شود، ادم ماکولا رخ میدهد که شایعترین علت کاهش بینایی در افراد دیابتی است. گاهی ذرات ریزی به نام اگزودا در شبکیه تشکیل میشوند که میتوانند بینایی را تحت تأثیر قرار دهند. بسته شدن رگهای خونی نیز ایسکمی ماکولا نامیده میشود و مانع رسیدن خون به این ناحیه میگردد. در این مرحله، دید فرد تار خواهد بود.
PDR (رتینوپاتی دیابتی تکثیری)
PDR مرحله پیشرفتهتر بیماری است و زمانی رخ میدهد که شبکیه شروع به رشد رگهای خونی جدید میکند (نئوواسکولاریزاسیون). این رگهای جدید شکننده هستند و اغلب به درون زجاجیه خونریزی میکنند. اگر خونریزی جزئی باشد، فرد چند لکه تیره شناور میبیند و اگر شدید باشد، ممکن است تمام دید مسدود شود. این رگها میتوانند بافت اسکار تشکیل دهند که به ماکولا آسیب زده یا منجر به جداشدگی شبکیه شود. PDR بسیار جدی است و میتواند دید مرکزی و محیطی فرد را از بین ببرد.
علائم رتینوپاتی دیابتی
رتینوپاتی دیابتی در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است و ممکن است فرد از بیماری خود آگاه نباشد. با پیشرفت بیماری، علائمی مانند موارد زیر بروز میکند:
- افزایش لکههای شناور در میدان دید
- تاری دید
- تغییر دید بین تاری و وضوح
- نواحی تیره یا خالی در میدان بینایی
- دید ضعیف در شب
- رنگها کدر یا محو به نظر میرسند
- کاهش بینایی
این علائم میتوانند هر دو چشم را درگیر کنند.
تشخیص رتینوپاتی دیابتی
برای تشخیص، قطرههایی در چشم ریخته میشود تا مردمک گشاد شود و متخصص چشم بتواند از طریق یک لنز مخصوص داخل چشم را معاینه کند.
از تصویربرداری توموگرافی انسجام نوری (OCT) برای بررسی دقیق شبکیه استفاده میشود. این دستگاه ضخامت شبکیه را بهصورت تصاویر دقیق نشان میدهد و به پزشک در یافتن و اندازهگیری تورم ماکولا کمک میکند.
آنژیوگرافی فلورسئین یا آنژیوگرافی OCT نیز به پزشک امکان میدهد وضعیت رگهای خونی شبکیه را بررسی کند. در آنژیوگرافی فلورسئین، رنگ زردی به نام فلورسئین به داخل ورید (معمولاً در بازو) تزریق میشود و هنگام عبور رنگ از رگهای خونی شبکیه، عکسبرداری انجام میشود. این روش نشان میدهد کدام رگها مسدود یا دچار نشت هستند و آیا رگهای غیرطبیعی در حال رشد هستند. آنژیوگرافی OCT روش جدیدتری است که نیاز به تزریق رنگ ندارد اما به اندازه فلورسئین آنژیوگرافی اطلاعات ارائه نمیکند.
گزینههای درمانی رتینوپاتی دیابتی
درمان بر اساس تشخیص متخصص چشم انتخاب میشود.
کنترل پزشکی
کنترل قند خون و فشار خون میتواند از کاهش بینایی جلوگیری کند. رعایت رژیم غذایی توصیهشده توسط متخصص تغذیه و مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک دیابت اهمیت دارد. کنترل خوب قند خون حتی ممکن است بخشی از بینایی را بازگرداند و کنترل فشار خون نیز رگهای خونی چشم را سالم نگه میدارد.
دارودرمانی
یک دسته از داروها به نام ضد VEGF مانند آواستین، ایلیا و لوسنتیس نامیده میشوند که به کاهش تورم ماکولا کمک کرده و از کاهش بینایی میکاهند و احتمالاً بینایی را بهبود میبخشند. این داروها از طریق تزریق به داخل چشم تجویز میشوند. داروهای استروئیدی نیز گزینه دیگری برای کاهش تورم ماکولا هستند که به صورت تزریق داخل چشم استفاده میشوند. پزشک بر اساس پاسخ به درمان، تعداد تزریقهای مورد نیاز را تعیین میکند.
جراحی لیزر
جراحی لیزر ممکن است برای مسدود کردن رگهای خونی نشتکننده به کار رود که این کار تورم شبکیه را کاهش میدهد. لیزر همچنین میتواند به کوچک کردن رگهای خونی و جلوگیری از رشد دوباره آنها کمک کند. معمولاً بیش از یک جلسه درمان نیاز است.
ویترکتومی
در موارد پیشرفته PDR، متخصص چشم ممکن است جراحی ویترکتومی را توصیه کند. در این روش، ژل زجاجیه و خون موجود در پشت چشم خارج میشود تا نور به درستی روی شبکیه متمرکز شود. بافت اسکار نیز ممکن است از شبکیه برداشته شود و در حین جراحی از لیزر استفاده گردد.
پنج راهکار برای پیشگیری از کاهش بینایی ناشی از رتینوپاتی دیابتی
- قند خون خود را با کمک پزشک کنترل کنید؛ قند بالا به رگهای خونی شبکیه آسیب میزند و باعث کاهش بینایی میشود.
- در صورت داشتن فشار خون بالا یا مشکلات کلیوی، درباره روشهای مدیریت این مشکلات با پزشک مشورت کنید.
- به طور منظم برای معاینه چشم با گشاد کردن مردمک به متخصص چشم مراجعه کنید؛ رتینوپاتی دیابتی ممکن است پیش از مشاهده هرگونه مشکل بینایی تشخیص داده شود.
- در صورت مشاهده تغییرات بینایی در یک یا هر دو چشم، فوراً با متخصص چشم تماس بگیرید.
- درمان رتینوپاتی دیابتی را در اسرع وقت آغاز کنید؛ این بهترین راه جلوگیری از کاهش بینایی است.