رتینوپاتی دیابتی یک بیماری چشمی ناشی از دیابت است. قند خون بالا به رگهای خونی شبکیه آسیب میزند؛ این رگها ممکن است متورم شوند، مایع نشت کنند یا مسدود گردند. گاهی نیز رگهای خونی غیرطبیعی و جدید روی شبکیه رشد میکنند. هر یک از این تغییرات میتواند به کاهش بینایی منجر شود.
دو مرحله رتینوپاتی دیابتی
بیماری رتینوپاتی دیابتی دو مرحله اصلی دارد.
NPDR (رتینوپاتی دیابتی غیرتکثیری)
این مرحله اولیه بیماری است که بر اثر نشت رگهای خونی ایجاد میشود و بسیاری از افراد مبتلا به دیابت به آن دچار میشوند. در این مرحله، رگهای خونی کوچک مایع نشت میکنند و باعث تورم شبکیه میشوند. اگر تورم در ماکولا رخ دهد، ادم ماکولا نامیده میشود که شایعترین علت کاهش بینایی در افراد دیابتی است. گاه ذرات ریزی به نام اگزودا در شبکیه تشکیل میشوند که میتوانند بینایی را تحت تأثیر قرار دهند. بسته شدن رگهای خونی نیز ایسکمی ماکولا نام دارد و جلوی رسیدن خون به ماکولا را میگیرد. در این مرحله، دید فرد تار میشود.
PDR (رتینوپاتی دیابتی تکثیری)
این مرحله پیشرفتهتر بیماری است که در آن شبکیه شروع به رشد رگهای خونی جدید میکند (نئوواسکولاریزاسیون). این رگهای جدید شکننده هستند و اغلب درون زجاجیه خونریزی میکنند. خونریزی کم ممکن است به صورت لکههای شناور تیره دیده شود و خونریزی شدید میتواند تمام میدان دید را مسدود کند. این رگهای جدید همچنین میتوانند بافت اسکار تشکیل دهند که به ماکولا آسیب میزند یا منجر به جداشدگی شبکیه میشود. PDR بسیار جدی است و میتواند بینایی مرکزی و محیطی فرد را از بین ببرد.
علائم رتینوپاتی دیابتی
رتینوپاتی دیابتی ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامتی نداشته باشد. با پیشرفت بیماری، علائمی ظاهر میشوند که معمولاً هر دو چشم را درگیر میکنند:
- افزایش تعداد لکههای شناور
- تاری دید
- تغییر دید به صورت متناوب بین تاری و واضح
- نقاط خالی یا تیره در میدان دید
- ضعف دید در شب
- رنگها به نظر محو یا شستهشده میرسند
- کاهش بینایی
تشخیص رتینوپاتی دیابتی
برای تشخیص، قطرههایی در چشم میچکانند تا مردمک گشاد شود. سپس چشمپزشک با لنز مخصوص داخل چشم را معاینه میکند. ممکن است از توموگرافی انسجام نوری (OCT) برای بررسی دقیق شبکیه استفاده شود؛ این دستگاه تصاویر دقیقی از ضخامت شبکیه ارائه میدهد و به پزشک در یافتن و اندازهگیری تورم ماکولا کمک میکند.
آنژیوگرافی فلورسئین یا آنژیوگرافی OCT به پزشک امکان میدهد وضعیت رگهای خونی شبکیه را بررسی کند. در آنژیوگرافی فلورسئین، رنگ زردی به نام فلورسئین به رگ (معمولاً در بازو) تزریق میشود. رنگ در رگهای خونی حرکت میکند و دوربین مخصوصی از شبکیه عکس میگیرد تا انسداد، نشت یا رشد رگهای غیرطبیعی مشخص شود. آنژیوگرافی OCT روش جدیدتری است که به رنگ نیاز ندارد، اما به اندازه آنژیوگرافی فلورسئین اطلاعات ارائه نمیدهد.
روشهای درمان رتینوپاتی دیابتی
درمان بر اساس نظر چشمپزشک و وضعیت چشم تعیین میشود.
کنترل پزشکی: کنترل قند خون و فشار خون میتواند کاهش بینایی را متوقف کند. رعایت رژیم غذایی توصیهشده توسط متخصص تغذیه و مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک دیابت ضروری است. کنترل خوب قند حتی ممکن است بخشی از بینایی را بازگرداند. کنترل فشار خون نیز رگهای خونی چشم را سالم نگه میدارد.
دارو: داروهای ضد VEGF از جمله آواستین، ایلیا و لوسنتیس به کاهش تورم ماکولا کمک میکنند و سرعت کاهش بینایی را کند کرده و احتمالاً بینایی را بهبود میبخشند. این داروها به صورت تزریق درون چشمی تجویز میشوند. داروهای استروئیدی نیز گزینه دیگری برای کاهش تورم ماکولا هستند که به همین روش تزریق میشوند. تعداد تزریقها بر اساس پاسخ فرد به درمان تعیین میشود.
جراحی لیزری: لیزر درمانی میتواند رگهای خونی نشتیدار را مسدود کند و تورم شبکیه را کاهش دهد. همچنین به کوچکشدن رگهای خونی و جلوگیری از رشد دوباره آنها کمک میکند. اغلب بیش از یک بار درمان نیاز است.
ویترکتومی: در موارد پیشرفته PDR، چشمپزشک ممکن است جراحی ویترکتومی را توصیه کند. در این روش، ژل زجاجیه و خون موجود در پشت چشم خارج میشود تا نور بهدرستی روی شبکیه متمرکز شود. در این جراحی ممکن است بافت اسکار نیز از شبکیه برداشته شود و لیزر به کار رود.
پیشگیری از کاهش بینایی ناشی از رتینوپاتی دیابتی
- در صورت ابتلا به دیابت، درباره کنترل قند خون با پزشک خود صحبت کنید، زیرا قند بالا به رگهای شبکیه آسیب میزند و باعث کاهش بینایی میشود.
- اگر فشار خون بالا یا مشکلات کلیوی دارید، از پزشک خود درباره راههای مدیریت این مشکلات بپرسید.
- به طور منظم برای معاینه چشم با گشاد کردن مردمک به چشمپزشک مراجعه کنید؛ رتینوپاتی دیابتی ممکن است پیش از بروز هر علامتی تشخیص داده شود.
- در صورت مشاهده تغییرات بینایی در یک یا هر دو چشم، فوراً با چشمپزشک تماس بگیرید.
- درمان رتینوپاتی دیابتی را در اسرع وقت آغاز کنید؛ این بهترین راه برای جلوگیری از کاهش بینایی است.