رتینوپاتی دیابتی یک بیماری چشمی ناشی از دیابت است. قند خون بالا به عروق خونی شبکیه آسیب میزند و باعث تورم، نشت یا بسته شدن آنها میشود. گاهی نیز رگهای خونی جدید و غیرطبیعی روی شبکیه رشد میکنند که همه این تغییرات میتوانند به کاهش بینایی منجر شوند.
دو مرحله اصلی رتینوپاتی دیابتی
بیماری چشم دیابتی دو مرحله اصلی دارد.
مرحله غیرتکثیری (NPDR)
این مرحله اولیه بیماری است که در اثر نشت عروق خونی ایجاد میشود. بسیاری از افراد مبتلا به دیابت به این مرحله دچار میشوند. در این مرحله، رگهای خونی کوچک نشت میکنند و شبکیه متورم میشود. تورم لکه زرد (ماکولا) ادم ماکولا نام دارد که شایعترین علت کاهش بینایی در افراد دیابتی است. گاهی ذرات ریزی به نام اگزودا در شبکیه تشکیل میشوند که میتوانند روی بینایی تأثیر بگذارند. هنگامی که رگهای خونی بسته میشوند، ایسکمی ماکولا رخ میدهد و خون به لکه زرد نمیرسد. در این مرحله، دید فرد تار میشود.
مرحله تکثیری (PDR)
این مرحله پیشرفتهتر بیماری است که وقتی شبکیه شروع به رشد رگهای خونی جدید میکند رخ میدهد. این فرایند نئوواسکولاریزاسیون نام دارد. این رگهای جدید و شکننده اغلب درون زجاجیه خونریزی میکنند. اگر خونریزی کم باشد، ممکن است نقاط شناور تیرهای ببینید و اگر شدید باشد، ممکن است تمام دید مسدود شود. این رگهای جدید میتوانند بافت اسکار تشکیل دهند که به لکه زرد آسیب میزند یا موجب جداشدگی شبکیه میشود. مرحله تکثیری بسیار جدی است و میتواند هم بینایی مرکزی و هم بینایی محیطی را از بین ببرد.
علائم رتینوپاتی دیابتی
ممکن است به رتینوپاتی دیابتی مبتلا باشید و ندانید، زیرا این بیماری اغلب در مراحل اولیه نشانهای ندارد. با پیشرفت بیماری، علائمی مانند موارد زیر ظاهر میشوند:
- افزایش نقاط شناور
- دید تار
- تغییر دید گاهبهگاه از تار به واضح
- نقاط خالی یا تیره در میدان دید
- دید ضعیف در شب
- رنگها کمرنگ یا شستهبهنظر میرسند
- کاهش بینایی
علائم رتینوپاتی دیابتی میتوانند هر دو چشم را درگیر کنند.
تشخیص رتینوپاتی دیابتی
برای تشخیص، قطرههایی در چشم میچکانند تا مردمک گشاد شود. سپس چشمپزشک با لنز مخصوص داخل چشم را معاینه میکند. ممکن است آزمایش توموگرافی انسجام نوری (OCT) برای بررسی دقیق شبکیه انجام شود. در این روش، دستگاه از شبکیه اسکن میگیرد و تصاویر دقیقی از ضخامت آن ارائه میدهد که به پزشک در تشخیص و اندازهگیری تورم لکه زرد کمک میکند.
آنژیوگرافی فلورسئین یا OCT آنژیوگرافی نیز به پزشک کمک میکند وضعیت عروق خونی شبکیه را بررسی کند. در آنژیوگرافی فلورسئین، ماده زرد رنگی به نام فلورسئین در ورید (معمولاً بازو) تزریق میشود. این ماده در عروق خونی حرکت میکند و دوربین مخصوص هنگام عبور آن از عروق شبکیه عکس میگیرد. این روش نشان میدهد که آیا رگهایی مسدود یا نشت دارند و آیا رگهای غیرطبیعی در حال رشد هستند. OCT آنژیوگرافی روش جدیدتری است که نیازی به تزریق ماده رنگی ندارد، اما اطلاعات کمتری نسبت به آنژیوگرافی فلورسئین ارائه میدهد.
روشهای درمان رتینوپاتی دیابتی
درمان بر اساس نظر چشمپزشک و یافتههای معاینه تعیین میشود. گزینههای درمانی عبارتند از:
کنترل پزشکی
کنترل قند خون و فشار خون میتواند از کاهش بینایی جلوگیری کند. رژیم غذایی توصیهشده توسط متخصص تغذیه را دقیقاً رعایت کنید و داروهای تجویزیشده توسط پزشک دیابت را مصرف کنید. گاهی کنترل خوب قند خون حتی میتواند بخشی از بینایی را بازگرداند. کنترل فشار خون نیز عروق خونی چشم را سالم نگه میدارد.
دارو درمانی
یک دسته از داروها ضد VEGF نام دارند که شامل آواستین، ایلیا و لوسنتیس هستند. این داروها تورم لکه زرد را کاهش میدهند، کاهش بینایی را کند میکنند و احتمالاً بینایی را بهبود میبخشند. این داروها به صورت تزریق در چشم تجویز میشوند. داروهای استروئیدی نیز گزینه دیگر برای کاهش تورم لکه زرد هستند که به صورت تزریق در چشم انجام میشوند. پزشک بر اساس پاسخ به درمان، تعداد تزریقات مورد نیاز را تعیین میکند.
جراحی لیزر
جراحی لیزر ممکن است برای بستن رگهای خونی نشتکننده استفاده شود که تورم شبکیه را کاهش میدهد. لیزر همچنین میتواند رگهای خونی را کوچک کرده و از رشد دوباره آنها جلوگیری کند. معمولاً بیش از یک بار درمان نیاز است.
ویترکتومی
در مرحله پیشرفته PDR، چشمپزشک ممکن است جراحی ویترکتومی را توصیه کند. در این جراحی، ژل زجاجیه و خون داخل چشم برداشته میشود تا نور به درستی روی شبکیه متمرکز شود. بافت اسکار نیز ممکن است از شبکیه برداشته شود و در حین جراحی از لیزر استفاده شود.
پیشگیری از کاهش بینایی
- اگر دیابت دارید، با پزشک عمومی خود درباره کنترل قند خون صحبت کنید. قند خون بالا به عروق شبکیه آسیب میزند و باعث کاهش بینایی میشود.
- اگر فشار خون بالا یا مشکلات کلیوی دارید، از پزشک خود درباره راههای مدیریت و درمان آنها بپرسید.
- به طور منظم برای معاینه چشم با گشاد کردن مردمک به چشمپزشک مراجعه کنید. رتینوپاتی دیابتی ممکن است پیش از آنکه متوجه مشکلات بینایی شوید، تشخیص داده شود.
- اگر در یک یا هر دو چشم تغییرات بینایی مشاهده کردید، فوراً با چشمپزشک تماس بگیرید.
- درمان رتینوپاتی دیابتی را در اسرع وقت انجام دهید. این بهترین راه برای جلوگیری از کاهش بینایی است.
نکته مهم درباره معاینه چشم
تغییرات قند خون میتوانند روی بینایی تأثیر بگذارند. اطمینان حاصل کنید که قند خون حداقل یک هفته پیش از معاینه چشم تحت کنترل باشد. عینکی که وقتی قند خون پایدار است تجویز میشود بهترین عملکرد را دارد.