چشمها برای سالم و راحت ماندن به اشک نیاز دارند. خشکی چشم زمانی رخ میدهد که چشم به اندازه کافی اشک تولید نکند، نوع صحیح اشک را نسازد یا اشکها خیلی سریع خشک شوند.
اشک چگونه عمل میکند؟
با پلک زدن، اشک روی سطح چشم پخش میشود و آن را صاف و شفاف نگه میدارد. اشک برای داشتن دید خوب ضروری است.
اشک از سه لایه تشکیل شده است: لایه روغنی، لایه آبکی و لایه موسینی. هر کدام از این لایهها وظیفه مشخصی دارند. لایه روغنی بیرونیترین لایه است که سطح اشک را صاف میکند و از خشک شدن زودهنگام آن جلوگیری میکند. این لایه از غدد میبومین در پلکها ترشح میشود. لایه آبکی لایه میانی است و بیشتر حجم اشک را تشکیل میدهد. این لایه چشم را تمیز کرده و ذرات خارجی را از آن دور میکند. لایه آبکی از غدد اشکی در پلکها تولید میشود. لایه موسینی درونیترین لایه است که به پخش شدن لایه آبکی روی سطح چشم کمک میکند و رطوبت را حفظ میکند. بدون موسین، اشک به سطح چشم نمیچسبد. موسین در ملتحمه، بافت شفافی که روی سفیدی چشم و داخل پلکها را میپوشاند، ساخته میشود.
به طور طبیعی چشمها برای مرطوب ماندن دائماً اشک تولید میکنند. در صورت تحریک چشم یا گریه کردن، اشک فراوانی تولید میشود. اما گاهی چشم به اندازه کافی اشک نمیسازد یا یک یا چند لایه اشک دچار مشکل میشود که در این موارد خشکی چشم ایجاد میشود.
خشکی چشم چه احساسی دارد؟
علائم خشکی چشم شامل موارد زیر است:
- احساس سوزش و سوزش در چشمها
- تاری دید به ویژه هنگام مطالعه
- احساس خراشیدگی یا وجود جسم خارجی در چشم
- وجود رشتههای موسین درون یا اطراف چشم
- قرمزی یا تحریک چشم به ویژه در باد یا نزدیکی دود سیگار
- درد هنگام استفاده از لنزهای تماسی
- تولید اشک زیاد که ممکن است عجیب به نظر برسد، اما چشم در واکنش به تحریک ناشی از خشکی، اشک بیشتری میسازد.
علل اصلی خشکی چشم چیست؟
افزایش سن به دلیل تغییرات هورمونی تولید اشک را کاهش میدهد. خشکی چشم هم در مردان و هم در زنان دیده میشود، اما در زنان به ویژه那些 که یائسگی را پشت سر گذاشتهاند شایعتر است.
سایر علل خشکی چشم عبارتند از:
- بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید، سندرم شوگرن، بیماری تیروئید و لوپوس
- بلفاریت (تورم یا قرمزی پلکها)
- آنتروپیون (چرخش پلک به داخل) و اکتروپیون (چرخش پلک به بیرون)
- قرار گرفتن در معرض دود، باد یا هوای بسیار خشک
- خیره شدن طولانی به صفحه کامپیوتر، مطالعه و فعالیتهایی که پلک زدن را کاهش میدهند
- استفاده طولانی از لنزهای تماسی
- انجام جراحیهای انکساری چشم مانند لازیک
- مصرف برخی داروها از جمله مدرها (قرصهای آب) برای فشار خون بالا، بتا بلوکرها برای مشکلات قلبی یا فشار خون بالا، داروهای آلرژی و سرماخوردگی (آنتیهیستامینها)، قرصهای خواب، داروهای ضد اضطراب و ضد افسردگی و داروهای سوزش سر دل
حتماً تمام داروهای تجویزی و غیرتجویزی خود را به چشمپزشک خود اطلاع دهید.
تشخیص خشکی چشم چگونه انجام میشود؟
چشمپزشک معاینه را از بررسی پلکها و سطح چشم آغاز میکند و نحوه پلک زدن شما را نیز ارزیابی میکند. آزمایشهای گوناگونی برای تشخیص خشکی چشم وجود دارد. پزشک ممکن است کیفیت یا ضخامت اشک و همچنین سرعت تولید اشک را اندازهگیری کند.
روشهای درمان خشکی چشم
افزودن اشک با اشک مصنوعی
چشمپزشک ممکن است استفاده از اشک مصنوعی را توصیه کند. این قطرههای چشمی مشابه اشک طبیعی هستند و میتوانید هر چند بار که نیاز دارید از آنها استفاده کنید. اشک مصنوعی بدون نسخه در دسترس است و برندهای مختلفی دارد. اگر بیش از شش بار در روز از اشک مصنوعی استفاده میکنید یا به مواد نگهدارنده حساسیت دارید، باید از نوع بدون نگهدارنده استفاده کنید، زیرا نگهدارندههای موجود در برخی قطرهها ممکن است چشم را تحریک کنند.
حفظ اشک با مسدود کردن مجرای تخلیه
پلکها سوراخ ریزی دارند که اشک از طریق آن از چشم خارج میشود. در خشکی چشم، پزشک ممکن است بستن این مجرا را برای جلوگیری از خروج اشک پیشنهاد کند تا اشک طبیعی مدت طولانیتری در چشم بماند. پلاگهای سیلیکونی یا ژلهای (پلاگ پانکتال) در مجرا قرار داده میشوند که در صورت نیاز قابل خارج کردن هستند. در برخی موارد جراحی برای بستن دائمی سیستم تخلیه اشک توصیه میشود.
افزایش تولید اشک با داروی تجویزی
چشمپزشک ممکن است قطره چشمی تجویزی برای تحریک چشم به تولید اشک بیشتر تجویز کند.
درمان عوامل تحریککننده
در صورت تحریک چشم، پزشک میتواند این مشکلات را درمان کند. توصیههای احتمالی شامل قطره یا پماد چشمی تجویزی، کمپرس گرم روی چشمها، ماساژ پلکها و شویندههای مخصوص پلک است.
پیشگیری از خشکی چشم
- در صورت امکان از سشوار استفاده نکنید.
- از اتاقهای بسیار گرم دوری کنید. در زمستان با دستگاه بخور رطوبت هوا را افزایش دهید یا یک ظرف آب نزدیک بخاری یا رادیاتور قرار دهید.
- از چشمها در برابر باد خشک با عینکهای حفاظتی در فضای باز محافظت کنید.
- اگر صبحها با احساس خشکی و خراشیدگی چشم از خواب بیدار میشوید، درست پیش از خواب از پماد اشک مصنوعی یا قطرههای غلیظ استفاده کنید.