حساسیت چشم یکی از مشکلات شایع چشمی است که هنگام واکنش چشم به یک عامل تحریککننده (آلرژن) رخ میدهد. در این واکنش، چشم برای مقابله با آلرژن هیستامین ترشح میکند که باعث قرمزی، تورم و خارش پلکها و ملتحمه چشم میشود. چشم ممکن است آبريزان کند یا احساس سوزش داشته باشد.
حساسیت چشم را کنژنکتیویت آلرژیک نیز مینامند. برخلاف برخی دیگر از انواع کنژنکتیویت، این نوع حساسیت مسری نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود.
بسیاری از افراد مبتلا به حساسیت چشم، همزمان آلرژی بینی نیز دارند که با خارش، گرفتگی بینی و عطسه همراه است. این حالت معمولاً موقتی است و با آلرژیهای فصلی ارتباط دارد.
علائم حساسیت چشم
شایعترین نشانههای حساسیت چشم عبارتند از:
- قرمزی، تورم یا خارش چشم
- سوزش یا آبریزش چشم
- حساسیت به نور
اگر آلرژی بینی نیز همراه باشد، ممکن است گرفتگی و خارش بینی، عطسه، سردرد، خارش یا گلودرد و سرفه نیز تجربه کنید.
علتهای حساسیت چشم
آلرژی زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن به یک آلرژن معمولاً بیآسیب واکنش نشان میدهد. هنگامی که آلرژن با چشم تماس پیدا میکند، سلولهای خاصی در چشم به نام ماستسل، هیستامین و مواد دیگر را برای مقابله با آن آزاد میکنند. این واکنش باعث قرمزی، خارش و آبريزش چشم میشود.
آلرژنهای موجود در هوا، چه در داخل و چه در خارج از منزل، عامل بسیاری از حساسیتهای چشمی هستند. این آلرژنها شامل موارد زیر میشوند:
- گرده علفها، درختان و گیاه هرز
- گردوغبار
- شوره حیوانات (سلولهای مرده پوست گربه، سگ یا سایر حیوانات)
- کپک
- دود
واکنش آلرژیک به عطر، مواد آرایشی یا داروها نیز میتواند چشم را دچار حساسیت کند. برخی افراد به مواد نگهدارنده موجود در قطرههای چشمی روانکننده یا دارویی حساسیت دارند؛ این افراد در صورت امکان باید از قطرههای بدون نگهدارنده استفاده کنند.
گاهی چشم به آلرژنهایی واکنش نشان میدهد که لزوماً با آن تماس مستقیم ندارند، مانند برخی مواد غذایی یا نیش حشرات.
حساسیت چشم میتواند ارثی باشد. اگر هر دو والدین آلرژی داشته باشند، احتمال ابتلا بیشتر از زمانی است که تنها یکی از آنها آلرژیک باشد.
تشخیص حساسیت چشم
متخصص چشم برای ارائه درمان مناسب بررسی میکند که آیا عفونت چشمی دارید یا کنژنکتیویت آلرژیک. تشخیص کنژنکتیویت آلرژیک معمولاً ساده است. پزشک با استفاده از میکروسکوپ اسلیت لمپ (لامپ شکافی) نشانههای حساسیت چشم مانند رگهای خونی متورم روی سطح چشم، تورم ملتحمه یا پلک، یا برجستگیهایی در سطح داخلی پلک را بررسی میکند. همچنین درباره سوابق پزشکی شما و سابقه آلرژی در خانوادهتان پرسش خواهد کرد.
در صورت شدید بودن آلرژی یا نامشخص بودن تشخیص کنژنکتیویت آلرژیک، متخصص ممکن است آزمایشی برای یافتن نوع خاصی از گلبول سفید در چشم انجام دهد. در این روش، ناحیه بسیار کوچکی از ملتحمه به آرامی خراشیده میشود و بافت آن از نظر وجود این گلبولهای سفید بررسی میشود.
روشهای درمان حساسیت چشم
کلید اصلی درمان حساسیت چشم، پرهیز یا محدود کردن تماس با مادهای است که مشکل را ایجاد میکند. اما ابتدا باید بدانید چه عاملی باعث حساسیت شما میشود. در صورت نیاز، متخصص آلرژی میتواند با آزمایش پوست یا خون، ماده آلرژن را شناسایی کند.
پرهیز از آلرژنها
اگر به گرده گیاهان حساسیت دارید، تا حد امکان در زمانهای اوج گردهافشانی که معمولاً اواسط صبح و اوایل غروب است از بیرون رفتن خودداری کنید. همچنین در روزهای بادخیز که گردهها در هوا پراکنده میشوند، کمتر در فضای باز باشید. در بیرون از منزل، عینک آفتابی یا طبی میتواند از ورود گرده به چشم جلوگیری کند.
پنجرهها را بسته نگه دارید و هم در خودرو و هم در منزل از کولر استفاده کنید. این کار قرار گرفتن در معرض گرده و سایر محرکها را در فضای بسته کاهش میدهد. از پنکه پنجرهای استفاده نکنید، زیرا گرده و سایر آلرژنها را به داخل میکشد. همچنین کولر را تمیز نگه دارید تا آلرژنها در فضای داخلی چرخش نکنند.
اگر کپک عامل حساسیت شماست، بدانید که رطوبت بالا باعث رشد کپک میشود. سطح رطوبت منزل را حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد نگه دارید. محلهای با رطوبت بالا مانند زیرزمین، حمام و آشپزخانه را مرتب تمیز کنید. در مکانهای بسیار مرطوب مانند زیرزمین، از رطوبتگیر استفاده کنید.
اگر گردوغبار منزل حساسیت چشمی شما را تحریک میکند، سعی کنید مایتهای گردوغبار را از پوست خود دور نگه دارید. به ویژه به اتاق خواب توجه کنید. از روکشهای کاهشدهنده آلرژن برای ملافه و به ویژه بالشها استفاده کنید. ملافهها را مرتب با آب داغ با دمای حداقل ۱۳۰ درجه فارنهایت بشویید.
برای تمیز کردن کفها، به جای جارو یا گردگیر خشک از دستمال یا تی مرطوب استفاده کنید تا آلرژنها به دام بیفتند.
اگر حیوانات خانگی منبع آلرژی شما هستند، تا حد امکان آنها را بیرون از خانه نگه دارید. بسیار مهم است که حیوان را به اتاق خواب راه ندهید تا بتوانید در فضایی عاری از آلرژن بخوابید. به جای فرش که شوره حیوانات را به خود جذب میکند، از کفپوش چوبی یا سرامیک استفاده کنید. پس از تماس با حیوان حتماً دستهای خود را بشویید و لباسهایی را که در کنار حیوان پوشیدهاید، بشویید.
در نهایت، هرگز چشمهای خود را نمالید، زیرا این کار فقط باعث تحریک بیشتر و تورم میشود.
درمان حساسیت چشم با قطره و دارو
اشک مصنوعی قطرههای اشک مصنوعی با شستشوی آلرژنها از سطح چشم، حساسیت را به طور موقت تسکین میدهند. این قطرهها با افزودن رطوبت، خشکی و تحریک چشم را نیز کاهش میدهند. قطرههای اشک مصنوعی بدون نسخه در دسترس هستند و میتوانید تا ۴ بار در روز از آنها استفاده کنید. در صورت استفاده از نوع بدون نگهدارنده، به تعداد لازم قابل مصرف هستند.
ضداحتقانها (با یا بدون آنتیهیستامین) ضداحتقانها قرمزی چشم ناشی از آلرژی را کاهش میدهند. این قطرهها بدون نیاز به نسخه در دسترس هستند. اگر قطره ضداحتقان حاوی آنتیهیستامین باشد، خارش را نیز تسکین میدهد. این نوع قطرهها را نباید بیش از دو تا سه روز استفاده کرد؛ مصرف طولانیتر علائم تحریکی را تشدید میکند.
آنتیهیستامینهای خوراکی آنتیهیستامینهای خوراکی ممکن است تا حدی به کاهش خارش چشم کمک کنند، اما میتوانند چشم را خشک کنند و حتی علائم حساسیت چشم را بدتر نمایند.
قطرههای آنتیهیستامین همراه با تثبیتکننده ماستسل قطرههایی که هم آنتیهیستامین برای رفع خارش و هم تثبیتکننده ماستسل دارند، به پیشگیری از حساسیت چشم کمک میکنند. این قطرهها نیز بدون نسخه در دسترس هستند و یک تا دو بار در روز برای کاهش خارش، قرمزی، آبریزش و سوزش استفاده میشوند. میزان مصرف بستگی به نوع قطره دارد.
کورتونها (کورتیکواستروئیدها) قطرههای استروئیدی برای درمان حساسیت مزمن و شدید چشم از جمله خارش، قرمزی و تورم تجویز میشوند. این قطرهها حتماً باید با نسخه پزشک مصرف شوند و به دلیل عوارض جانبی جدی احتمالی، هرگز نباید بدون نظارت پزشک استفاده شوند.
ایمونوتراپی (واکسن آلرژی) اگر علائم با پرهیز از آلرژن، قطره یا دارو کنترل نشوند، ایمونوتراپی یا واکسن آلرژی میتواند گزینهای باشد. در این روش، مقادیر بسیار کم آلرژن به صورت تزریق وارد بدن میشود و دوز آن به تدریج افزایش مییابد تا بدن نسبت به آلرژن مقاوم شود.
پزشک شما میتواند تعیین کند کدام روش درمانی برای شما مناسبتر است.