آلرژی چشم یکی از مشکلات رایج چشمی است که در اثر واکنش چشم به مواد حساسیتزا (آلرژن) ایجاد میشود. در این واکنش، چشم برای مقابله با آلرژن مادهای به نام هیستامین ترشح میکند که منجر به قرمزی، تورم و خارش پلکها و ملتحمه چشم میشود. سوزش و آبریزش چشم نیز از نشانههای این وضعیت هستند.
آلرژی چشم چیست؟
آلرژی چشم که با نام کنژنکتیویت آلرژیک نیز شناخته میشود، برخلاف سایر انواع کنژنکتیویت مسری نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود. افرادی که آلرژی چشم دارند معمولاً آلرژی بینی نیز دارند و از علائمی مانند خارش و گرفتگی بینی و عطسه رنج میبرند. این عارضه اغلب موقتی است و با آلرژیهای فصلی مرتبط است.
علائم آلرژی چشم
شایعترین علائم آلرژی چشم عبارتند از قرمزی، تورم یا خارش چشم، سوزش یا آبریزش چشم و حساسیت به نور. در صورت همراهی با آلرژی بینی، ممکن است گرفتگی و خارش بینی، عطسه، سردرد، گلودرد یا خارش گلو و سرفه نیز بروز کند.
علتهای آلرژی چشم
آلرژی زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن به یک آلرژن که معمولاً بیآزار است واکنش نشان میدهد. هنگامی که آلرژن با چشم تماس پیدا میکند، سلولهای خاصی در چشم به نام سلولهای ماست، هیستامین و مواد دیگری برای مقابله با آن آزاد میکنند که باعث قرمزی، خارش و آبریزش چشم میشود.
آلرژنهای هوایی چه در داخل خانه و چه در فضای باز از عوامل شایع آلرژی چشم هستند. این آلرژنها شامل گرده علفها، درختان و گیاه هرز، گردوخاک، پوستههای مرده پوست حیوانات خانگی، کپک و دود میشوند. واکنش آلرژیک به عطر، مواد آرایشی یا داروها نیز میتواند چشم را دچار حساسیت کند. برخی افراد به مواد نگهدارنده موجود در قطرههای اشک مصنوعی یا قطرههای تجویزی حساسیت دارند و در صورت امکان باید از قطرههای بدون نگهدارنده استفاده کنند. در مواردی، مواد حساسیتزای خوراکی یا نیش حشرات نیز میتوانند بدون تماس مستقیم با چشم، واکنش آلرژیک ایجاد کنند.
آلرژی چشم میتواند ارثی باشد. احتمال بروز آلرژی در افرادی که هر دو والدشان آلرژی دارند بیشتر از کسانی است که فقط یکی از والدینشان مبتلاست.
تشخیص آلرژی چشم
چشمپزشک برای تشخیص صحیح، بررسی میکند که آیا عفونت چشم دارید یا کنژنکتیویت آلرژیک. تشخیص کنژنکتیویت آلرژیک معمولاً ساده است. پزشک با استفاده از میکروسکوپ لامپ شکافی، نشانههای آلرژی چشم مانند رگهای خونی متورم روی سطح چشم، تورم ملتحمه یا پلک، یا برجستگیهایی در لایه داخلی پلکها را بررسی میکند. همچنین درباره سوابق پزشکی و سابقه خانوادگی آلرژی از شما سوال خواهد کرد.
در صورت شدت آلرژی یا نامشخص بودن تشخیص، چشمپزشک ممکن است برای نوع خاصی از گلبولهای سفید در چشم آزمایش انجام دهد. در این روش، ناحیه کوچکی از ملتحمه به آرامی خراشیده شده و بافت آن از نظر وجود این گلبولهای سفید بررسی میشود.
درمان آلرژی چشم
مهمترین راهکار برای درمان آلرژی چشم، پرهیز یا محدود کردن تماس با ماده حساسیتزا است. در صورت نیاز، متخصص آلرژی میتواند با آزمایش خون یا پوست، آلرژن دقیق را شناسایی کند.
پرهیز از آلرژنها
اگر به گرده گیاهان حساسیت دارید، تا حد امکان در ساعات اوج گردهافشانی که معمولاً اواسط صبح و اوایل عصر است در فضای باز نباشید. همچنین هنگام وزش باد که گردهها را پراکنده میکند از بیرون رفتن خودداری کنید. استفاده از عینک آفتابی یا عینک طبی در فضای باز از ورود گرده به چشم جلوگیری میکند. پنجرهها را بسته نگه دارید و در خودرو و خانه از کولر استفاده کنید. از پنکه پنجرهای استفاده نکنید زیرا گرده و سایر آلرژنها را به داخل میکشد. کولر را تمیز نگه دارید تا آلرژنها را در فضای داخلی پخش نکند.
اگر کپک عامل حساسیت شماست، بدانید که رطوبت بالا باعث رشد کپک میشود. رطوبت خانه را بین ۳۰ تا ۵۰ درصد نگه دارید و مکانهای مرطوب مانند زیرزمین، حمام و آشپزخانه را مرتب تمیز کنید. در مکانهای بسیار مرطوب مانند زیرزمین از رطوبتگیر استفاده کنید.
اگر گردوخاک خانه عامل آلرژی شماست، مایتهای گردوخاک را از تماس با پوست خود دور نگه دارید. به اتاق خواب توجه ویژهای داشته باشید. از روکشهای ضدآلرژن برای ملافه و به ویژه بالشها استفاده کنید. ملافهها را مرتب با آب داغ حداقل ۵۴ درجه سلسیوس بشویید. برای تمیز کردن کفها از تی یا دستمال مرطوب به جای جاروی خشک استفاده کنید تا آلرژنها به دام بیفتند.
اگر حیوانات خانگی منبع آلرژی شما هستند، تا حد امکان آنها را بیرون از خانه نگه دارید. به ویژه اجازه ندهید حیوان وارد اتاق خواب شما شود تا در محیطی عاری از آلرژن بخوابید. به جای فرش از کفپوش چوبی یا سرامیک استفاده کنید که پوستههای حیوانات را به خود جذب نمیکند. پس از تماس با حیوان دستهای خود را بشویید و لباسهایی را که در کنار حیوان پوشیدهاید بشویید. در نهایت، از مالش چشمها خودداری کنید، زیرا این کار باعث تحریک بیشتر و تورم میشود.
درمان آلرژی چشم با قطره و دارو
اشک مصنوعی: قطرههای اشک مصنوعی با شستن آلرژنها از سطح چشم به تسکین موقت آلرژی کمک میکنند و با افزودن رطوبت، خشکی و تحریک چشم را کاهش میدهند. این قطرهها بدون نسخه در دسترس هستند و میتوان تا ۴ بار در روز از آنها استفاده کرد. در صورت استفاده از نوع بدون نگهدارنده، تعداد دفعات محدودیتی ندارد.
ضداحتقانها (با یا بدون آنتیهیستامین): ضداحتقانها قرمزی چشم ناشی از آلرژی را کاهش میدهند و به صورت قطرههای چشمی بدون نسخه در دسترس هستند. اگر قطره ضداحتقان حاوی آنتیهیستامین باشد، خارش را نیز برطرف میکند. این قطرهها نباید بیش از دو تا سه روز استفاده شوند، زیرا مصرف طولانیمدت علائم تحریکی را تشدید میکند.
آنتیهیستامینهای خوراکی: آنتیهیستامینهای خوراکی ممکن است تا حدودی خارش چشم را کاهش دهند، اما میتوانند باعث خشکی چشم و حتی تشدید علائم آلرژی چشم شوند.
قطرههای ترکیبی آنتیهیستامین و تثبیتکننده سلول ماست: این قطرهها که بدون نسخه نیز در دسترس هستند، هم آنتیهیستامین برای رفع خارش و هم تثبیتکننده سلول ماست برای پیشگیری از آلرژی دارند. بسته به نوع قطره، یک یا دو بار در روز برای رفع خارش، قرمزی، آبریزش و سوزش استفاده میشوند.
استروئیدها یا کورتیکواستروئیدها: قطرههای استروئیدی برای درمان علائم مزمن و شدید آلرژی چشم مانند خارش، قرمزی و تورم تجویز میشوند. این قطرهها حتماً باید با نسخه پزشک تهیه شوند و به دلیل عوارض جانبی بالقوه جدی، هرگز نباید بدون نظارت پزشکی استفاده شوند.
ایمنیدرمانی (واکسن آلرژی): اگر علائم با پرهیز از آلرژن، قطره یا دارو کنترل نشود، ایمنیدرمانی یا تزریق آلرژی گزینه مناسبی است. در این روش، مقادیر بسیار کم از آلرژن به تدریج و با دوز افزایشیافته تزریق میشود تا بدن در برابر آن ایمن شود.
پزشک میتواند بهترین روش درمان را با توجه به شرایط شما تعیین کند.