حساسیت چشم یکی از مشکلات شایع چشمی است که هنگام واکنش چشم به مواد محرک یا آلرژنها رخ میدهد. در این واکنش، چشم برای مقابله با آلرژن مادهای به نام هیستامین تولید میکند که باعث قرمزی، تورم و خارش پلکها و ملتحمه میشود. این عارضه که با نام کنژنکتیویت آلرژیک نیز شناخته میشود، بر خلاف سایر انواع کنژنکتیویت واگیردار نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود. بسیاری از افراد مبتلا به حساسیت چشم، همزمان به حساسیت بینی نیز دچار هستند که با علائمی مانند خارش و گرفتگی بینی و عطسه همراه است. حساسیت چشم معمولاً موقتی بوده و با حساسیتهای فصلی مرتبط است.
حساسیت چشم چیست و چه علائمی دارد؟
شایعترین علائم حساسیت چشم شامل قرمزی، تورم یا خارش چشم، سوزش یا آبریزش چشم و حساسیت به نور است. اگر حساسیت بینی نیز همراه باشد، ممکن است علائمی مانند گرفتگی و خارش بینی، عطسه، سردرد، خارش یا گلودرد و سرفه نیز بروز کند.
چه عواملی باعث حساسیت چشم میشوند؟
حساسیت زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن به یک آلرژن که معمولاً بیآزار است واکنش نشان میدهد. هنگامی که آلرژن با چشم تماس پیدا میکند، سلولهای خاصی در چشم به نام ماست سل، هیستامین و سایر مواد را برای مقابله با آلرژن آزاد میکنند. این واکنش باعث قرمزی، خارش و آبریزش چشم میشود.
آلرژنهای موجود در هوا چه در داخل و چه در خارج از خانه از عوامل شایع حساسیت چشم هستند. این آلرژنها عبارتند از:
- گرده علفها، درختان و ابروسیا
- گرد و غبار
- شوره حیوانات (سلولهای مرده پوست سگ، گربه یا سایر حیوانات)
- کپک
- دود
واکنش آلرژیک به عطر، مواد آرایشی یا داروها نیز میتواند باعث حساسیت چشم شود. برخی افراد ممکن است به مواد نگهدارنده موجود در قطرههای چشمی روانکننده یا قطرههای تجویزی حساسیت داشته باشند و در صورت امکان باید از قطرههای بدون نگهدارنده استفاده کنند.
گاهی چشم به آلرژنهایی واکنش نشان میدهد که لزوماً با چشم تماس مستقیم ندارند، مانند برخی مواد غذایی یا نیش حشرات. حساسیت چشم میتواند ارثی باشد و احتمال بروز آن در افرادی که هر دو والدشان حساسیت دارند بیشتر است.
تشخیص حساسیت چشم چگونه انجام میشود؟
برای تشخیص صحیح، چشمپزشک بررسی میکند که آیا عفونت چشم دارید یا کنژنکتیویت آلرژیک. پزشک معمولاً به راحتی میتواند کنژنکتیویت آلرژیک را تشخیص دهد. او با استفاده از میکروسکوپ لامپ اسلیت علائم حساسیت چشم مانند رگهای خونی متورم روی سطح چشم، تورم ملتحمه یا پلک، یا برجستگیهایی در پوشش داخلی پلک را بررسی میکند. پزشک همچنین درباره سوابق پزشکی و سابقه حساسیت در خانواده شما گفتگو خواهد کرد.
در صورت شدید بودن حساسیت یا نامشخص بودن تشخیص، چشمپزشک ممکن است برای شناسایی نوع خاصی از گلبول سفید در چشم آزمایش انجام دهد. در این روش، ناحیه کوچکی از ملتحمه به آرامی خراشیده شده و بافت آن از نظر وجود این گلبولهای سفید بررسی میشود.
روشهای پیشگیری و درمان حساسیت چشم
پرهیز از آلرژنها
کلید اصلی درمان حساسیت چشم، پرهیز یا محدود کردن تماس با مادهای است که مشکل ایجاد میکند. در صورت لزوم، متخصص آلرژی میتواند با آزمایش پوست یا خون، آلرژن مورد نظر را شناسایی کند.
اگر به گرده گیاهان حساسیت دارید، تا حد امکان در ساعاتی که میزان گرده در هوا بالاست از منزل خارج نشوید. میزان گرده معمولاً در اواسط صبح و اوایل عصر به بالاترین حد خود میرسد. همچنین هنگام وزش باد که گردهها را پراکنده میکند در فضای باز نمانید. در فضای باز، عینک آفتابی یا طبی میتواند از ورود گرده به چشم جلوگیری کند.
پنجرهها را بسته نگه دارید و هم در ماشین و هم در خانه از تهویه مطبوع استفاده کنید. از پنکه پنجرهای استفاده نکنید زیرا گرده و سایر آلرژنها را به داخل میکشد. واحدهای تهویه را تمیز نگه دارید تا آلرژنها را در داخل فضا منتشر نکنند.
اگر کپک برای شما ایجاد حساسیت میکند، توجه داشته باشید که رطوبت بالا باعث رشد کپک میشود. رطوبت منزل را در حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد نگه دارید. مکانهای مرطوب مانند زیرزمین، حمام و آشپزخانه را مرتب تمیز کنید. در مکانهای بسیار مرطوب مانند زیرزمین از رطوبتگیر استفاده کنید.
اگر گرد و غبار خانه باعث حساسیت چشم شما میشود، کنههای گرد و غبار را از پوست خود دور نگه دارید. به اتاق خواب توجه ویژهای داشته باشید. از روکشهای کاهنده آلرژن برای ملحفهها به ویژه بالشها استفاده کنید. ملحفهها را مرتب با آب داغ حداقل ۱۳۰ درجه فارنهایت بشویید. برای تمیز کردن کفها از تی یا دستمال مرطوب به جای جارو خشک استفاده کنید تا آلرژنها به دام بیفتند.
اگر حیوانات خانگی عامل حساسیت شما هستند، تا حد امکان حیوانات را خارج از خانه نگه دارید. بسیار مهم است که حیوان وارد اتاق خواب شما نشود تا بتوانید در اتاقی عاری از آلرژن بخوابید. به جای فرش که شوره حیوانات را در خود نگه میدارد، از کفپوش چوبی یا سرامیک استفاده کنید. پس از تماس با حیوان دستهای خود را بشویید و لباسهایی را که در کنار حیوان پوشیدهاید بشویید. در نهایت، از مالیدن چشمها خودداری کنید زیرا این کار باعث تحریک بیشتر و تورم میشود.
درمان با قطره و دارو
اشک مصنوعی: قطرههای اشک مصنوعی با شستن آلرژنها از سطح چشم به تسکین موقت حساسیت کمک میکنند. این قطرهها همچنین با افزودن رطوبت، خشکی و تحریک چشم را کاهش میدهند. این قطرهها بدون نسخه در دسترس هستند و میتوان تا ۴ بار در روز از آنها استفاده کرد. در صورت استفاده از نوع بدون نگهدارنده، میتوان به تعداد دفعات بیشتری از آنها استفاده کرد.
ضداحتقانها (با یا بدون آنتیهیستامین): قطرههای ضداحتقان قرمزی چشم ناشی از حساسیت را کاهش میدهند و به صورت بدون نسخه در دسترس هستند. اگر این قطرهها حاوی آنتیهیستامین نیز باشند، خارش چشم را نیز تسکین میدهند. این قطرهها نباید بیش از دو تا سه روز استفاده شوند، زیرا استفاده طولانیمدت علائم تحریکی را تشدید میکند.
آنتیهیستامینهای خوراکی: آنتیهیستامینهای خوراکی ممکن است تا حدی به کاهش خارش چشم کمک کنند، اما میتوانند باعث خشکی چشم شده و حتی علائم حساسیت چشم را بدتر کنند.
قطرههای ترکیبی آنتیهیستامین و تثبیتکننده ماست سل: این قطرهها هم آنتیهیستامین برای کاهش خارش و هم تثبیتکننده ماست سل برای پیشگیری از حساسیت دارند و بدون نسخه در دسترس هستند. بسته به نوع قطره، روزانه یک یا دو بار برای کاهش خارش، قرمزی، آبریزش و سوزش استفاده میشوند.
استروئیدها یا کورتیکواستروئیدها: قطرههای استروئیدی برای درمان حساسیتهای مزمن و شدید مانند خارش، قرمزی و تورم تجویز میشوند. این قطرهها باید با نسخه پزشک تهیه شوند و به دلیل عوارض جانبی احتمالی هرگز نباید بدون نظارت پزشک استفاده شوند.
تزریق ایمونوتراپی (واکسن حساسیت): اگر علائم با پرهیز از آلرژن، قطره یا دارو کنترل نشود، ایمونوتراپی یا تزریق واکسن حساسیت ممکن است گزینه مناسبی باشد. در این روش، مقادیر بسیار کمی از آلرژن به تدریج به بدن تزریق میشود و دوز آن به مرور افزایش مییابد تا بدن نسبت به آلرژنها مقاوم شود. پزشک شما میتواند بهترین روش درمان را متناسب با شرایط شما تعیین کند.