اسپاسم پلک به وضعیتی گفته میشود که یک یا هر دو پلک بهطور ناگهانی دچار تکانهای غیرارادی یا بسته شدن میشوند. این حرکات کنترلنشده هستند و انواع مختلفی دارند که شایعترین آنها عبارتند از: پرش پلک (تیک پلک)، بلفارواسپاسم ضروری و اسپاسم نیمصورت.
پرش پلک (تیک پلک) چیست؟
پرش پلک یا تیک پلک زمانی رخ میدهد که پلک بهسرعت و به مقدار کمی حرکت میکند. این حرکت تأثیری بر بینایی ندارد. پرش پلک بسیار شایع است و اغلب در اثر استرس و خستگی ایجاد میشود.
بیشتر موارد پرش پلک خفیف هستند و بدون درمان برطرف میشوند. معمولاً میتوان با خواب کافی، کاهش استرس و محدود کردن مصرف کافئین این عارضه را برطرف کرد.
در صورت تشدید پرش پلک، حتماً به چشمپزشک خود اطلاع دهید.
بلفارواسپاسم ضروری چیست؟
بلفارواسپاسم ضروری وضعیتی است که در آن یک یا هر دو پلک بهطور غیرارادی بسته میشوند. این حالت میتواند از چند ثانیه تا چند ساعت طول بکشد. در مراحل اولیه، ممکن است فرد پلک بزند، چشمک بزند یا صورت خود را جمع کند. در مراحل پیشرفته، پلکها آنقدر محکم بسته میشوند که فرد قادر به دیدن نیست. این اسپاسمها میتوانند بر سایر عضلات صورت نیز تأثیر بگذارند و انجام کارهایی مانند بالا رفتن از پلهها، رانندگی یا سایر فعالیتها را دشوار کنند.
پزشکان میدانند که بلفارواسپاسم ناشی از یک پیام عصبی است، اما از علت دقیق آن مطمئن نیستند.
اسپاسم نیمصورت (همیفیسیال اسپاسم) چیست؟
اسپاسم نیمصورت وضعیتی است که در آن عضلات یک طرف صورت منقبض میشوند. این اسپاسمها ممکن است از ناحیه چشم شروع شده و سپس سایر قسمتهای صورت را درگیر کنند. در موارد پیشرفته، اسپاسم نیمصورت میتواند از چند روز تا چند ماه طول بکشد.
به نظر میرسد اسپاسم نیمصورت زمانی رخ میدهد که یک رگ خونی به عصب صورت فشار وارد میکند. برای اطمینان از تشخیص، ممکن است آزمایشهای بیشتری مانند امآرآی (تصویربرداری تشدید مغناطیسی) لازم باشد.
درمان بلفارواسپاسم
مؤثرترین روش درمان بلفارواسپاسم، تزریق سم بوتولینوم (بوتاکس) است که یک ماده شلکننده عضلانی بهشمار میرود. دارو با یک سوزن بسیار باریک به عضلات بالای چشم و زیر چشم تزریق میشود. اسپاسمها یک روز تا دو هفته پس از تزریق شروع به ناپدید شدن میکنند و این بهبودی حدود سه ماه باقی میماند.
در صورت عدم تأثیر یا عدم توصیه تزریق، برخی داروهای خوراکی ممکن است برای بلفارواسپاسم مفید باشند. چشمپزشک بهترین ترکیب دارویی را تعیین میکند و باید تعادل مناسبی بین فواید و عوارض جانبی برقرار کند.
جراحی گزینه بعدی است زمانی که تزریق و دارو مؤثر نباشند. دو نوع رایج جراحی برای بلفارواسپاسم ضروری وجود دارد: یکی برداشتن عضله صورت عامل اسپاسم و دیگری برداشتن بخشی از عصب برای کاهش شدت اسپاسم. چشمپزشک گزینههای درمانی مناسب را برای هر بیمار بررسی خواهد کرد.
درمان اسپاسم نیمصورت
بیشتر افراد مبتلا به اسپاسم نیمصورت با تزریق سم بوتولینوم به نتایج خوبی میرسند. مشابه درمان بلفارواسپاسم، این تزریقها برای شل کردن عصب استفاده میشوند.
گاهی از درمانهای دارویی نیز استفاده میشود، اما معمولاً تأثیر کمتری نسبت به تزریق دارند. در موارد نادر، از جراحی برای کاهش فشار روی عصب استفاده میشود. چشمپزشک درباره نوع درمان مناسب برای هر بیمار تصمیمگیری خواهد کرد.