دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD) بیماریای است که شبکیه چشم را درگیر میکند. این بیماری زمانی رخ میدهد که بخشی از شبکیه به نام ماکولا آسیب میبیند. AMD باعث کاهش بینایی مرکزی میشود، اما دید جانبی را تحت تأثیر قرار نمیدهد. این بیماری بسیار شایع است و یکی از دلایل اصلی کاهش بینایی در افراد ۵۰ سال و بالاتر به شمار میرود.
انواع دژنراسیون ماکولا وابسته به سن
نوع خشک
حدود ۸۰ درصد از افراد مبتلا به AMD به نوع خشک آن دچار هستند. در این نوع، ماکولا به مرور زمان نازکتر میشود و رسوبات ریزی به نام دروزن در آن جمع میشود. افراد مبتلا به نوع خشک ممکن است دروزن، ناهنجاریهای رنگدانه یا آتروفی جغرافیایی (ناحیهای از کاهش سلول در شبکیه) داشته باشند. آتروفی جغرافیایی میتواند باعث از دست رفتن بینایی مرکزی شود.
نوع مرطوب
این نوع کمتر شایع اما بسیار جدیتر است. در AMD مرطوب، رگهای خونی غیرطبیعی جدید زیر شبکیه رشد میکنند. این رگها ممکن است خون یا مایعات دیگر نشت کنند و باعث ایجاد زخم در ماکولا شوند. کاهش بینایی در نوع مرطوب سریعتر از نوع خشک رخ میدهد.
بسیاری از افراد تا زمانی که بیناییشان بسیار تار نشود، متوجه ابتلا به AMD نمیشوند. به همین دلیل مراجعه منظم به چشمپزشک اهمیت زیادی دارد.
چه کسانی در معرض خطر ابتلا به AMD هستند؟
احتمال ابتلا به AMD در شرایط زیر بیشتر است:
- رژیم غذایی سرشار از چربی اشباع (مانند گوشت، کره و پنیر)
- اضافه وزن
- استعمال دخانیات
- فشار خون بالا
- سابقه خانوادگی AMD
- سن بالای ۵۰ سال
بیماری قلبی و کلسترول بالا نیز از دیگر عوامل خطر محسوب میشوند. افراد سفیدپوست نیز خطر بیشتری برای ابتلا به AMD دارند.
تشخیص دژنراسیون ماکولا
در معاینه چشم، چشمپزشک ممکن است از شما بخواهد به شبکه آمسلر نگاه کنید. این شبکه به تشخیص نقاط تار، کج یا نقاط کور در میدان دید کمک میکند.
چشمپزشک با استفاده از قطرههای بازکننده مردمک، مردمک چشم را گشاد میکند تا از طریق لنز مخصوص داخل چشم را بررسی کرده و تغییرات شبکیه و ماکولا را مشاهده کند.
توموگرافی انسجام نوری (OCT) روش دیگری برای بررسی دقیق شبکیه است. این دستگاه با اسکن شبکیه تصاویر بسیار دقیقی از آن و ماکولا ارائه میدهد.
آنژیوگرافی فلورسئین برای بررسی عروق خونی شبکیه انجام میشود. در این روش، رنگ زردی به نام فلورسئین به یک ورید تزریق میشود و با دوربین مخصوص از عبور آن در عروق شبکیه عکسبرداری میشود. آنژیوگرافی توموگرافی انسجام نوری (OCTA) روش مشابهی است که بدون استفاده از رنگ انجام میشود.
درمان دژنراسیون ماکولا
درمان نوع خشک
در حال حاضر تنها نوع خشک همراه با آتروفی جغرافیایی قابل درمان است. تزریق دارو به داخل چشم ممکن است سرعت پیشرفت آتروفی جغرافیایی را کاهش دهد.
برای دروزن درمان خاصی وجود ندارد. با این حال، افرادی که دروزن زیاد یا کاهش بینایی قابل توجه دارند ممکن است از ترکیب خاصی از مکملهای تغذیهای بهره ببرند. مطالعه AREDS نشان داد که مصرف روزانه این ویتامینها و مواد معدنی میتواند روند AMD را در برخی افراد کند کند:
- ویتامین C (۵۰۰ میلیگرم)
- ویتامین E (۴۰۰ واحد بینالمللی)
- لوتئین (۱۰ میلیگرم)
- زآگزانتین (۲ میلیگرم)
- روی (۸۰ میلیگرم)
- مس (۲ میلیگرم)
چشمپزشک میتواند تشخیص دهد که آیا این مکملها برای نوع خشک AMD شما مناسب هستند یا خیر. افراد سیگاری نباید از بتاکاروتن استفاده کنند، زیرا خطر سرطان ریه را افزایش میدهد.
سبزیجات برگ سبز تیره، میوهها و سبزیجات زرد، ماهی و یک رژیم غذایی متعادل و غنی از مواد مغذی برای افراد مبتلا به AMD مفید شناخته شده است.
درمان نوع مرطوب
برای درمان AMD مرطوب از داروهای ضد VEGF استفاده میشود. این درمان به کاهش نشت رگهای خونی غیرطبیعی در شبکیه کمک میکند. دارو از طریق یک سوزن بسیار نازک به داخل چشم تزریق میشود.
جراحی لیزر نیز ممکن است برای درمان برخی انواع AMD مرطوب به کار رود. در این روش، پرتو لیزر روی رگهای خونی غیرطبیعی تابانده میشود تا تعداد آنها کاهش یافته و نشت آنها کندتر شود.
استفاده بهینه از بینایی باقیمانده
اگر به AMD مبتلا هستید، میتوانید یاد بگیرید چگونه از بینایی خود بهترین استفاده را ببرید. اغلب با ابزارهای مخصوص دید پایین مانند انواع ذرهبینها، رایانههای دستی و وسایل الکترونیکی همچنان میتوانید بسیاری از فعالیتهای مورد علاقه خود را انجام دهید.
همچنین میتوانید از دید جانبی خود برای انجام کارها استفاده کنید. متخصص توانبخشی بینایی میتواند در این زمینه به شما کمک کند و شما را با خدمات و ابزارهای حمایتی دید پایین آشنا نماید.
آزمایش بینایی با شبکه آمسلر
AMD باعث تغییر تدریجی بینایی میشود که ممکن است متوجه آن نشوید. تشخیص زودهنگام این تغییرات اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان به موقع میتواند از کاهش بیشتر بینایی جلوگیری کند.
توصیه میشود هر روز از شبکه آمسلر برای پایش بینایی خود استفاده کنید:
- شبکه آمسلر را در جایی قرار دهید که روزانه آن را ببینید.
- در نور مناسب، از فاصله ۳۰ تا ۳۸ سانتیمتری به شبکه نگاه کنید.
- یک چشم را بپوشانید و به نقطه مرکزی شبکه خیره شوید. توجه کنید که آیا خطوط کج یا موجدار به نظر میرسند و آیا بخشی از شبکه تار، تیره یا تغییرشکل یافته است.
- همین کار را برای چشم دیگر نیز تکرار کنید.
در صورت مشاهده هرگونه خطوط موجدار، تار یا تیره، فوراً با چشمپزشک خود تماس بگیرید.