چشم انسان نیز مانند روده، پوست و دهان، میکروبیوم منحصربهفرد خود را دارد. میکروبیومها اجتماعاتی از موجودات زنده شامل باکتریها، قارچها و ویروسها هستند که روی سطح و داخل بدن زندگی میکنند. برخی از این میکروارگانیسمها مضرند و میتوانند باعث عفونت شوند، اما بسیاری از اعضای میکروبیوم برای سلامت بدن ضروری هستند. گاهی میکروبیوم با فعال کردن سیستم ایمنی، به از بین بردن باکتریهای خطرناک و پیشگیری از بیماری کمک میکند. پژوهش درباره میکروبیوم چشم هنوز در مراحل اولیه است و ممکن است به رویکردهای تازهای برای درمان و پیشگیری از برخی بیماریهای چشمی منجر شود.
میکروبیوم چشم؛ جمعیتی کوچک اما مهم
جمعیت میکروارگانیسمهای ساکن در چشم در ملتحمه (بافت شفاف پوشاننده سفیدی چشم) و قرنیه یافت میشود. میکروبهای پلک و مژه نیز بخشی از میکروبیوم پوست محسوب میشوند. در مقایسه با سایر میکروبیومهای بدن، سطح میکروبیوم چشم بسیار کمجمعیت است؛ تقریباً یکصدم تعداد میکروارگانیسمهایresident در سایر نقاط بدن. پژوهشگران تأیید کردهاند که میکروبیوم اصلی سطح چشم در بیشتر افراد تنها شامل چهار گونه باکتری است: استافیلوکوک، استرپتوکوک، پروپیونیباکتریوم و کورینهباکتریوم. علت کوچکی این جمعیت باکتریایی تا حدی به خاصیت ضدمیکروبی اشک بازمیگردد. آنزیمهای موجود در اشک، دیواره سلولی باکتریها را تجزیه کرده و از تکثیر آنها جلوگیری میکنند.
ارتباط عدم تعادل میکروبیوم با بیماریهای چشمی
در سایر میکروبیومهای بدن، عدم تعادل در گونههای بومی باکتریها میتواند سلامت را تحت تأثیر قرار دهد و زمینهساز بیماری شود. پژوهشگران بر این باورند که میکروبیوم چشم نیز ممکن است به شیوهای مشابه، خطر ابتلا به بیماریهایی مانند خشکی چشم و اندوفتالمیت (التهاب شدید داخلی چشم که اغلب پس از جراحی و در اثر عفونت ایجاد میشود) را افزایش دهد.
ویروسهای بومی میکروبیوم چشم
علاوه بر باکتریها، سطح سالم چشم گاهی میزبان ویروسهایی مانند ویروس تورک تنو (TTV) نیز هست. این ویروس در بسیاری از موارد اندوفتالمیت یافت شده، اما چگونگی ورود آن به داخل چشم و ایجاد این عارضه هنوز مشخص نیست. از دیگر ویروسهای موجود در میکروبیوم سالم چشم میتوان به پلیوماویروس سلول مرکل (MCP) و ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) اشاره کرد. این ویروسها که معمولاً نامطلوب تلقی میشوند، ممکن است نقش نگهبان را در میکروبیوم چشم ایفا کرده و هنگام ظهور سایر ویروسها، سیستم ایمنی را هشدار دهند.
آینده پژوهشهای میکروبیوم چشم
پژوهشگران قصد دارند در آینده ارتباط بالقوه بین میکروبیوم چشم و بیماریهایی را که به سطح چشم آسیب میرسانند، از جمله خشکی چشم مزمن و بلفاریت (تجمع باکتری و ذرات چربی در پایه مژهها)، بررسی کنند. سایر زمینههای تحقیقاتی آینده عبارتند از آنالیز زیستمولکولی اندوفتالمیت، التهاب سطح چشم مانند کنژنکتیویت ویروسی، و تأثیر احتمالی میکروبیوم چشم بر التهاب یا عفونت ناشی از لنز تماسی. امروزه درک ما از اجزای تشکیلدهنده یک میکروبیوم سالم چشم تازه آغاز شده و راه زیادی برای کشف ناشناختهها باقی است.