دید در شب به توانایی دیدن در شرایط نوری کم گفته میشود. با تاریک شدن هوا، تغییراتی در چشم رخ میدهد که دید در شب را ممکن میسازد. این تغییرات شامل بزرگ شدن مردمک، فعال شدن سلولهای حساس به نور و کاهش تشخیص رنگها است.
دید در شب چیست و چه تفاوتی با دید روز دارد؟
چند تفاوت اصلی میان دید در روز و دید در شب وجود دارد. در تاریکی، مردمک چشم بزرگتر میشود تا نور بیشتری وارد چشم شود. سلولهای حساستری به نام سلولهای استوانهای (میلهای) مسئول جمعآوری نور برای دید در شب هستند. دید در شب بیشتر یا کاملاً سیاه و سفید است و توانایی تشخیص رنگ در نور بسیار کم، ضعیف میشود.
چگونه در تاریکی میبینیم؟
در تاریکی، عنبیه چشم بازتر میشود و مردمک بزرگتر میگردد. این گشاد شدن مردمک اجازه میدهد نور بیشتری به شبکیه برسد.
شبکیه، بافت حساس به نور در پشت چشم، با دو نوع سلول گیرنده نور به نامهای استوانهای (میلهای) و مخروطی پوشیده شده است. سلولهای مخروطی بینایی رنگی را در نور روشن فراهم میکنند. سلولهای استوانهای در نور کم بسیار حساستر هستند، اما فقط دید سیاه و سفید ایجاد میکنند.
در شرایط تاریک، بیشتر سلولهای استوانهای شبکیه فعال میشوند، اما تنها تعداد کمی از سلولهای مخروطی کار میکنند. به همین دلیل است که در تاریکی، دید بیشتر یا کاملاً سیاه و سفید است. سلولهای مخروطی زمانی که میزان نور به اندازه نور یک شب پرستاره نزدیک شود، شروع به فعالیت میکنند و مقداری دید رنگی ایجاد مینمایند.
اگر سلولهای استوانهای به دلیل بیماری یا آسیب از کار بیفتند، فرد توانایی دید در شب را از دست میدهد و نخواهد توانست در تاریکی ببیند.
مشکلات رایج دید در شب
برخی از رایجترین مشکلاتی که افراد در دید شبانه دارند عبارتند از دشواری در دیدن اشیای دور، تاری دید، و خیرگی یا هاله در اطراف نورها. مشکل در دید در شب میتواند خطر زمین خوردن را افزایش دهد و رانندگی ایمن را دشوار کند.
با بزرگ شدن مردمک در تاریکی، برخی افراد نسبت به نور روشن، نزدیکبینتر میشوند. این عارضه که نزدیکبینی شبانه نام دارد، میتواند اشیای دور را تار نشان دهد. این وضعیت ممکن است نشانهای از نیاز به عینک یا تغییر نمره عینک یا لنز تماسی باشد.
بیماریهای مؤثر بر دید در شب
برخی از بیماریها و شرایطی که میتوانند بر دید در شب تأثیر بگذارند عبارتند از:
آبمروارید (کاتاراکت): مشکل در دید یا رانندگی در شب میتواند یکی از اولین نشانههای آبمروارید باشد. آبمروارید میتواند دید را تار یا کمنور کند و خیرگی، هاله یا رگههای نوری از چراغهای جلو و چراغهای خیابان را افزایش دهد.
گلوکوم (آبسیاه): گلوکوم ابتدا به دید محیطی آسیب میزند و سپس به دید مرکزی. با از کار افتادن بخشهایی از شبکیه، دید در روز و شب هر دو تحت تأثیر قرار میگیرند.
دژنراسیون ماکولا (تباهی لکه زرد): با تغییرات شبکیه ناشی از دژنراسیون ماکولا، اعوجاج و نقاط کور میتوانند در دید روز و شب ظاهر شوند.
بیماریهای شبکیه از جمله رتینیت پیگمنتوزا: بیماریهایی که مستقیماً شبکیه را تحت تأثیر قرار میدهند، اغلب ابتدا به دید در نور کم آسیب میرسانند، زیرا تعداد سلولهای استوانهای در شبکیه بسیار بیشتر است. سلولهای استوانهای همچنین بیشتر در لبههای شبکیه متمرکز هستند، جایی که ممکن است آسیب از آنجا شروع شود.
کمبود ویتامین A: شبکوری (نیکتالوپی) یکی از اولین نشانههای کمبود ویتامین A است. کمبود ویتامین A تولید رودوپسین، رنگدانهای که سلولهای استوانهای برای دیدن در نور کم نیاز دارند، را کاهش میدهد.
شبکوری مادرزادی: چندین بیماری ژنتیکی میتوانند دید در شب را کاهش داده یا مسدود کنند.
عیوب انکساری: اگر به عینک یا لنز تماسی نیاز دارید یا نیاز به نمره جدیدی دارید، دید در شب مانند دید روز شما تار خواهد بود.
جراحی انکساری (لازیک، پیآرکی و...): تغییرات در شکل قرنیه میتواند بر نحوه شکست نور تأثیر بگذارد و باعث خیرگی یا هاله بیشتر در اطراف نورها در شب شود.
تشخیص مشکلات دید در شب
برای ارزیابی دید در شب، چشمپزشک ممکن است سوالاتی بپرسد، چشمهای شما را معاینه کند و بینایی شما را آزمایش نماید. یکی از آزمایشهای رایج، نمودار حساسیت کنتراست پلی-رابسون است. این نمودار مشابه نمودار حروف اسنلن است، اما با حروفی در سایههای مختلف خاکستری. این آزمایش میزان توانایی شما در تشخیص تضاد بین کاغذ سفید و اشکال خاکستری روشن را اندازهگیری میکند.
چه زمانی باید به چشمپزشک مراجعه کرد؟
اگر متوجه کاهش تدریجی دید در شب خود شدهاید، مراجعه به چشمپزشک برای معاینه کامل توصیه میشود. کاهش دید در شب میتواند نشانهای از بیماریهای جدی چشم، عارضه جانبی موقت سایر بیماریها یا بخشی طبیعی از فرآیند پیری باشد. درمانهای خانگی یا تمرینهای خاصی برای بهبود دید در شب وجود ندارد. درمان به موقع بیماریهای زمینهای میتواند تا حد امکان بینایی را حفظ کند. پزشک میتواند بهترین راهکار را با توجه به شرایط شما تعیین کند.