انسداد شریان شبکیه وضعیتی است که در آن جریان خون به شبکیه چشم مسدود میشود. چشمها برای بینایی به جریان خون مداوم نیاز دارند، به همین دلیل این عارضه میتواند به کاهش موقت یا دائمی بینایی منجر شود.
انسداد شریان شبکیه چیست؟
وقتی شریانهای بزرگ و کوچک که خون را از قلب به چشم میرسانند، دچار گرفتگی میشوند، انسداد شریان شبکیه (RAO) رخ میدهد. کلسترول، پلاکتها (عامل انعقاد خون) یا کلسیم میتوانند درون این رگها رسوب کرده و جریان خون را قطع کنند.
این عارضه دو نوع اصلی دارد:
- انسداد شاخهای شریان شبکیه (BRAO): شریانهای کوچک شبکیه را مسدود میکند و در برخی موارد هیچ علامتی ایجاد نمیکند.
- انسداد شریان مرکزی شبکیه (CRAO): شریان مرکزی شبکیه مسدود میشود و میتواند به کاهش ناگهانی و بدون درد بینایی منجر شود.
انسداد شریان شبکیه گاهی همزمان با قطع جریان خون در مغز (سکته مغزی) رخ میدهد.
علائم انسداد شریان شبکیه
شایعترین علامت، کاهش ناگهانی و بدون درد بینایی است. ممکن است بینایی در کل یک چشم (در نوع CRAO) یا بخشی از یک چشم (در نوع BRAO) از دست برود. در برخی موارد، بینایی از دسترفته تا حدی بازمیگردد.
سایر علائم عبارتند از:
- از دست دادن کامل بینایی
- کاهش دید محیطی (جانبی)
- تاری یا موجدار شدن دید
- نقاط کور در میدان بینایی
در صورت مشاهده هر یک از این علائم، مراجعه فوری به بخش اورژانس بیمارستان یا چشمپزشک ضروری است. تشخیص و درمان سریع میتواند از سکته مغزی پیشگیری کرده و به حفظ بینایی کمک کند.
چه کسانی در معرض خطر هستند؟
انسداد شریان شبکیه بیشتر در افراد دهه شصت زندگی دیده میشود و در مردان شیوع بیشتری دارد، هرچند زنان را نیز درگیر میکند. برخی مشکلات سلامتی خطر ابتلا را افزایش میدهند:
- استعمال دخانیات
- چاقی
- بیماری قلبی یا ریوی
- دیابت
- کلسترول بالا
- فشار خون بالا
- تنگی شریان کاروتید (گردن)
- اختلالات انعقاد خون
- سن بالا
تشخیص انسداد شریان شبکیه
پزشکان با معاینه چشم با مردمک گشاد شده، شبکیه را بررسی میکنند. آزمایشهای تکمیلی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- آنژیوگرافی فلورسئین: تصویربرداری با دوربین مخصوص از شبکیه پس از تزریق رنگ زرد (فلورسئین) به ورید بازو که محل انسداد را نشان میدهد
- اندازهگیری فشار داخل چشم
- بررسی واکنش مردمک به نور
- تصویربرداری از شبکیه
- توموگرافی انسجام نوری (OCT)
- معاینه با لامپ شکافی
- آزمایش دید محیطی
- اندازهگیری حدت بینایی
خطر سکته مغزی در افراد مبتلا به RAO بالاست، بهویژه بلافاصله پس از وقوع و تا چهار هفته بعد. پزشک ممکن است آزمایشهای دیگری مانند سونوگرافی شریانهای کاروتید، تصویربرداری از عروق سر و گردن و اکوکاردیوگرام را نیز تجویز کند.
درمان انسداد شریان شبکیه
بر اساس پژوهشها، انسداد درماننشده پس از حدود یک ساعت و نیم میتواند به کاهش دائمی بینایی منجر شود. همچنین فرد ممکن است همزمان دچار سکته مغزی باشد یا در هفتههای بعد در معرض خطر قرار گیرد.
روشهای درمانی متعددی وجود دارد، هرچند اثربخشی آنها در همه موارد تأیید نشده است:
- تنفس مخلوط دیاکسید کربن و اکسیژن برای گشاد کردن شریانهای شبکیه
- تخلیه بخشی از مایع چشم یا ماساژ چشم برای جابهجایی لخته از مرکز شبکیه
- تزریق داروی حلکننده لخته از طریق ورید (تنها برای گروه خاصی از بیماران) که برای بهترین نتیجه باید ظرف چند ساعت پس از کاهش بینایی انجام شود و خطر خونریزی مغزی دارد
بسیاری از افراد، بهویژه در نوع انسداد شریان مرکزی، کاهش بینایی دائمی را تجربه میکنند. برخی دیگر ممکن است بینایی خود را باز یابند، هرچند کیفیت بینایی پیشین را نخواهد داشت. حتی در صورت عدم بهبود، پیگیری منظم توسط چشمپزشک برای پیشگیری از عوارض بعدی و کاهش بیشتر بینایی ضروری است.